Tây Nguyên là vùng chuyên canh cà phê lớn nhất cả nước, với hàng ngàn hecta ngày càng được mở rộng và phát triển nhanh chóng hơn. Nhưng liệu có phải đất lúc nào cũng được nới rộng? Cây lúc nào cũng được vươn cao?. Sự thật đầy đau lòng là luôn có rất nhiều những mối nguy đe dọa, rình rập sức sống của cà phê Tây Nguyên.
Vào mùa mưa – thời điểm cây phát triển mạnh mẽ cũng là lúc dễ xảy ra mất cân bằng dinh dưỡng nhất nếu bà con không bón phân cho cà phê đúng cách. Việc nắm rõ lịch bón phân cho cà phê mùa mưa Tây Nguyên, chọn đúng loại phân và bón đúng kỹ thuật sẽ giúp cây khỏe mạnh, tự bảo vệ mình trước nguy hại, đậu trái tốt, năng suất cao.
Bài viết dưới đây sẽ hướng dẫn chi tiết cho bà con từ A–Z về cách bón phân cho cà phê trong mùa mưa, đặc biệt phù hợp điều kiện đất đai và khí hậu Tây Nguyên.
Contents
Tây Nguyên là khu vực có khí hậu cận xích đạo gió mùa, với mùa mưa kéo dài từ tháng 5 đến tháng 10. Trong giai đoạn này, lượng mưa có thể lên đến 1.600–2.200mm/năm, tập trung dày đặc vào các tháng 7, 8 và 9. Chính vì vậy, đất trồng cà phê tại Tây Nguyên thường xuyên bị rửa trôi các chất dinh dưỡng sau mỗi trận mưa lớn.
Phân bón – đặc biệt là các dạng dễ hòa tan như đạm, kali – bị cuốn trôi theo dòng nước, khiến cây cà phê không thể hấp thụ kịp. Kết quả là cây chậm lớn, lá ngả vàng, cành nhánh còi cọc và năng suất quả giảm sút rõ rệt. Nếu bà con không kịp thời bón bổ sung, vườn cà phê sẽ bị suy kiệt dần theo từng mùa mưa.
Địa hình của Tây Nguyên phần lớn là đồi dốc, đất đỏ bazan tơi xốp – đây là điều kiện lý tưởng để trồng cà phê, nhưng cũng là “con dao hai lưỡi” trong mùa mưa. Khi mưa kéo dài, nước chảy tràn mặt sẽ mang theo lớp đất mặt màu mỡ – nơi chứa phần lớn vi sinh vật và dinh dưỡng – trôi mất xuống các khe suối. Quá trình xói mòn này làm cho đất ngày càng nghèo nàn, độ phì suy giảm, dẫn đến cà phê bị thiếu vi lượng như magie, kẽm, lưu huỳnh…
Nhiều vùng ở Đắk Lắk, Gia Lai, Lâm Đồng sau 5–7 năm canh tác mà không bổ sung hữu cơ hoặc cải tạo đất đúng cách – đã ghi nhận tầng đất mặt bị xói mòn tới 5–10cm. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến năng suất mùa vụ hiện tại mà còn đe dọa tính bền vững lâu dài của vườn cây.
Từ tháng 5 đến tháng 9, cây cà phê ở Tây Nguyên bước vào thời kỳ phát triển mạnh về sinh khối – đặc biệt là ra cành thứ cấp, lá mới và nuôi quả non. Trong giai đoạn này, dinh dưỡng đóng vai trò sống còn:
Việc bón phân cho cà phê đúng thời điểm trong mùa mưa không chỉ giúp cây sinh trưởng tốt mà còn là “bước đệm” quan trọng để vụ sau đạt năng suất cao và ổn định hơn.
Theo số liệu khảo sát của Viện Khoa học kỹ thuật Nông Lâm nghiệp Tây Nguyên, mỗi năm lượng phân đạm bị rửa trôi trong mùa mưa có thể lên đến 20–40% tổng lượng bón, đặc biệt ở các vườn đất dốc hoặc thiếu tán che.
Tại Đắk Lắk, năm 2023, hơn 30% mẫu đất tại các huyện Cư M’gar, Krông Năng cho thấy mức kali trong đất đã xuống dưới ngưỡng trung bình, gây ảnh hưởng đến chất lượng quả cà phê.
Tại Gia Lai, báo cáo của Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật cũng ghi nhận: hơn 60% vườn cà phê khảo sát ở Chư Prông và Ia Grai có hàm lượng lân thấp hơn tiêu chuẩn, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng phân hóa mầm hoa.
Mùa mưa Tây Nguyên là thời điểm dễ xảy ra tình trạng rửa trôi, thất thoát dinh dưỡng nếu bón phân cho cà phê không đúng cách. Vì vậy, bà con cần nắm vững 3 nguyên tắc “vàng” khi bón phân: đúng loại – đúng lúc – đúng cách, để vừa tiết kiệm chi phí, vừa nuôi cây khỏe, trái đạt chuẩn, năng suất bền vững.
Mỗi giai đoạn phát triển của cây cà phê đòi hỏi một “thực đơn” dinh dưỡng khác nhau. Nếu chỉ dựa vào cảm tính hoặc bón theo thói quen cũ, cây sẽ dễ mất cân đối dưỡng chất, kéo theo sâu bệnh và giảm sản lượng.
Phân hữu cơ như phân chuồng ủ hoai, phân vi sinh giúp cải tạo đất, tăng độ tơi xốp và cung cấp vi sinh vật có lợi. Đặc biệt trong mùa mưa, hữu cơ còn giúp giữ ẩm tốt, hạn chế xói mòn và rửa trôi phân hóa học.
Phân vô cơ (hóa học) vẫn cần thiết để bổ sung nhanh dinh dưỡng như đạm, lân, kali, nhưng cần sử dụng theo liều lượng khuyến cáo. Kết hợp hữu cơ – vô cơ một cách cân đối sẽ giúp cây phát triển ổn định, hạn chế tác hại môi trường và nâng cao chất lượng trái.
Giai đoạn nuôi cành – ra hoa: Ưu tiên bón NPK hoặc các dòng phân có tỷ lệ đạm và lân cao, giúp cây bật lộc mạnh, chuẩn bị ra hoa đều.
Giai đoạn nuôi trái – chắc nhân: Chuyển sang NPK, bổ sung thêm Kali Sunphat hoặc phân Kali đơn để tăng kích cỡ hạt và độ ngọt.
Phân trung vi lượng như Bo, Mg, Zn, Ca… cũng rất cần thiết, nên bổ sung định kỳ bằng cách hòa nước tưới hoặc bón lá để cây không bị thiếu hụt dưỡng chất phụ nhưng rất quan trọng.
Không phải cứ mưa xuống là bón phân được. Mỗi thời điểm bón đều cần “canh chuẩn giờ”, đúng với nhu cầu sinh lý của cây. Đặc biệt mùa mưa Tây Nguyên có khi kéo dài cả ngày, nếu bón sai lúc, công sức của bà con sẽ “trôi theo dòng nước”.
Cần thúc đạm kết hợp lân để cây phát triển cành khỏe mạnh, tăng số lượng mắt hoa. Thời điểm bón nên là sau cơn mưa nhỏ đầu mùa, khi đất còn đủ ẩm nhưng không quá ướt.
Bón phân cho cà phê vào đầu tháng 7 giúp trái non lớn nhanh. Lúc này nên tăng tỷ lệ kali, giảm đạm để tránh hiện tượng rụng trái sinh lý. Chú ý bón vào những ngày có mưa rải rác, tránh bón khi trời âm u kéo dài, đất quá bão hòa nước.
Giai đoạn này cây ít hút đạm, cần nhiều kali và trung vi lượng hơn. Nếu trời mưa nhiều, có thể chia nhỏ lượng phân ra nhiều lần để bón rải rác, giảm thất thoát.
Kỹ thuật bón cũng quyết định đến hơn 50% hiệu quả hấp thụ của cây. Mùa mưa, nếu không bón khéo, phân sẽ bị rửa trôi, vón cục hoặc phân hủy không đều – vừa tốn tiền, vừa hại cây.
Trước khi bón, bà con nên xới nhẹ đất quanh tán cây, tạo rãnh nông sâu khoảng 5–10cm theo hình vòng tròn cách gốc 30–50cm, rồi rải phân đều, sau đó lấp đất lại.
Với phân hữu cơ, có thể trộn đều với lớp đất mặt hoặc bón trước khi trời mưa để nước thẩm thấu chậm, giúp phân tan từ từ.
Không nên bón trực tiếp lên gốc cây hoặc khi đất còn ngập úng.
Tuyệt đối không bón phân khi trời đang mưa to hoặc vừa dứt cơn mưa lớn – vì đất lúc này đã bão hòa, phân dễ bị cuốn trôi.
Hãy chọn thời điểm sáng sớm nắng nhẹ hoặc chiều mát sau một đợt mưa nhỏ, khi đất còn độ ẩm vừa phải – là lúc rễ cây hút dinh dưỡng tốt nhất.
Thay vì bón dồn một lần cho “đỡ công”, bà con nên chia nhỏ phân bón ra 2–3 lần/tháng, mỗi lần một ít, giúp cây hấp thu tối đa, tránh sốc phân hay cháy rễ.
Cách này tuy tốn công hơn một chút, nhưng lại giúp cây cà phê nuôi trái đều, hạt chắc, không rụng sinh lý giữa mùa.
Để cây cà phê phát triển tốt, đặc biệt là trong mùa mưa – thời điểm cây cần nhiều dưỡng chất để phục hồi, đâm chồi và nuôi trái – việc chọn đúng loại phân bón là vô cùng quan trọng. Dưới đây là những loại phân được khuyên dùng và thời điểm bón phù hợp cho vườn cà phê khu vực Tây Nguyên.
Phân hữu cơ luôn là “nền móng” vững chắc cho sự phát triển bền vững của cây cà phê. Tại Tây Nguyên, mùa mưa là thời điểm vàng để bón phân hữu cơ vì đất có độ ẩm cao, tạo điều kiện thuận lợi cho phân phân hủy và thẩm thấu vào đất, cải tạo tầng canh tác, giúp rễ cà phê hấp thu dưỡng chất dễ dàng hơn.
Phân chuồng ủ hoai mục: Là nguồn hữu cơ dồi dào, phân chuồng sau khi được ủ kỹ với nấm Trichoderma sẽ giúp tăng cường hệ vi sinh có lợi trong đất, giảm mầm bệnh, đồng thời giữ ẩm tốt cho đất trong mùa mưa kéo dài. Nên bón vào đầu mùa mưa để giúp đất tơi xốp, hạn chế rửa trôi dinh dưỡng.
Phân vi sinh: Những dòng phân chứa vi sinh vật cố định đạm, phân giải lân và phân hủy chất hữu cơ như Bacillus subtilis, Trichoderma spp., Azotobacter… giúp cải tạo hệ sinh thái đất, phục hồi đất bạc màu, đặc biệt thích hợp với những vườn cà phê tái canh hoặc đang suy thoái.
Phân xanh: Bà con có thể trồng xen các loại cây họ đậu như đậu mèo, đậu nành rừng, cốt khí… rồi cày vùi vào đất để làm phân xanh. Phân xanh cung cấp nguồn đạm tự nhiên, tăng độ mùn và cải tạo kết cấu đất rất tốt cho cà phê trong giai đoạn phục hồi sau thu hoạch.
NPK: Dòng phân này phù hợp với giai đoạn phát triển mạnh (giữa mùa mưa – tháng 7 đến 9), khi cây cà phê đang cần nuôi trái và phân hóa mầm hoa cho vụ sau. Hàm lượng kali cao giúp quả chắc, hạn chế rụng trái non, đồng thời tăng chất lượng nhân sau thu hoạch.
Bo (Bo) – Dưỡng đọt, tăng đậu trái: Thiếu Bo, cà phê dễ bị rụng hoa, rụng trái non. Bo nên bổ sung vào giai đoạn cây ra hoa – đậu trái hoặc trước đó 1–2 tháng để giúp quá trình phân hóa mầm hoa diễn ra mạnh mẽ hơn.
Magie (Mg) – Tăng diệp lục, giúp lá xanh bền: Magie đặc biệt quan trọng trong quá trình quang hợp. Thiếu Mg, lá sẽ úa vàng từ mép vào, ảnh hưởng đến quá trình tổng hợp dinh dưỡng nuôi trái.
Kẽm (Zn), Đồng (Cu), Mangan (Mn): Các nguyên tố này giúp cây tăng cường sức đề kháng, chống chịu sâu bệnh tốt hơn, đặc biệt trong điều kiện ẩm ướt kéo dài của mùa mưa – điều kiện thuận lợi cho nấm bệnh tấn công rễ, lá và quả cà phê.
Sau khi thu hoạch xong, cây cà phê bước vào thời kỳ nghỉ ngắn và bắt đầu phục hồi sinh trưởng. Đây là lúc bộ rễ cần được nuôi dưỡng lại, bổ sung dinh dưỡng đã tiêu hao trong suốt giai đoạn mang trái – nuôi quả – ra hoa.
Giải pháp bón phân cho cà phê:
Mẹo nhỏ cho bà con: Trộn phân hữu cơ với chế phẩm EM và ủ trước khoảng 10–15 ngày trước khi bón để tăng khả năng phân giải dinh dưỡng, giúp cây hấp thu nhanh hơn.
Giai đoạn này cây cà phê bước vào chu kỳ sinh trưởng mạnh mẽ nhất – đâm chồi, ra cành cấp 1 – 2, tích lũy dinh dưỡng chuẩn bị phân hóa mầm hoa cho vụ sau.
Giải pháp bón phân cho cà phê:
Lưu ý: Nếu trời mưa kéo dài, bà con nên chia nhỏ lượng phân và bón làm nhiều đợt để tránh rửa trôi. Nên rải phân lúc đất ráo nước (thường sau mưa khoảng 1–2 ngày), tuyệt đối không bón lúc đất còn sũng nước.
Đây là giai đoạn trái cà phê đã đậu ổn định, chuyển sang lớn nhanh và tích lũy chất khô để chuẩn bị chín. Cây cần nhiều kali, lân và vi lượng hơn là đạm để hỗ trợ quá trình này.
Giải pháp bón phân cho cà phê:
Để việc bón phân đạt hiệu quả tối ưu, dưới đây là công thức tỷ lệ bón tham khảo theo từng giai đoạn sinh trưởng:
Giai đoạn phục hồi sau thu hoạch (tháng 5 – 6):
Giai đoạn phát triển cành – lá (tháng 7 – 8):
Giai đoạn nuôi quả – chuẩn bị chín (tháng 9 – 10):
Hiện nay, bà con thường sử dụng 3 phương pháp bón phân phổ biến: bón rải, bón trộn và bón hòa tan. Mỗi cách có những ưu điểm và hạn chế riêng, phù hợp với điều kiện canh tác khác nhau.
Tây Nguyên có đặc điểm mùa mưa kéo dài, mưa lớn bất chợt, đất thường dốc và dễ rửa trôi. Vì vậy, bà con nên kết hợp linh hoạt các phương pháp thay vì chỉ áp dụng một cách duy nhất:
Như vậy, mỗi phương pháp có thể phát huy hiệu quả nếu áp dụng đúng cách và phù hợp điều kiện thực tế từng vườn.
Thay vì rải phân quanh gốc, bà con nên đào rãnh hình vành khăn quanh tán cây (cách gốc khoảng 30–50cm). Rãnh sâu khoảng 10–15cm, rộng 15–20cm. Sau khi bón phân vào rãnh, bà con lấp đất nhẹ lại.
Lợi ích của cách làm này:
Một trong những kỹ thuật giữ phân, giữ ẩm, chống xói mòn đất cực kỳ hiệu quả trong mùa mưa là phủ vật liệu hữu cơ sau khi bón phân.
Các vật liệu thường dùng gồm:
Sau khi bón phân xong, phủ lớp rơm dày khoảng 3–5cm lên vùng gốc hoặc rãnh bón. Cách làm này vừa giúp hạn chế phân bị nước mưa cuốn trôi, vừa giữ độ ẩm cho đất, giảm công tưới nước về sau. Ngoài ra, lớp phủ hữu cơ khi phân hủy còn bổ sung thêm dinh dưỡng và cải tạo đất lâu dài.
Anh Nguyễn Văn T., nông dân ở huyện Cư M’gar (Đắk Lắk) chia sẻ:
“Mùa mưa là lúc cà phê phát triển rất nhanh, nếu bón không đúng loại phân, không đúng cách thì dễ bị rửa trôi hoặc thậm chí cây bị xót rễ, giảm sinh trưởng. Mấy năm nay tôi chuyển sang dùng AT.02 của công ty AT, cây bung tược khỏe, trái đậu đều mà đất cũng tơi xốp hơn.”
Tương tự, chị H’Liêng ở Di Linh (Lâm Đồng) cho biết:
“Nhờ kỹ thuật hướng dẫn bón phân cho cà phê kết hợp cải tạo đất và phòng bệnh từ sớm, tôi thấy cây cà phê ít bị thối rễ trong mùa mưa, năng suất năm ngoái tăng hơn 15%.”
Qua trao đổi với nhiều nhà vườn, có thể thấy rằng sự khác biệt trong cách bón phân, chọn sản phẩm và thời điểm bón chính là yếu tố quyết định mùa vụ có đạt hay không. Không ít bà con còn chia sẻ rằng, chỉ cần bón phân cho cà phê đúng 2 đợt chính trong mùa mưa là đã đủ giúp cây phát triển tốt suốt vụ.
Vào mùa mưa, bà con nên ưu tiên các loại phân có khả năng bám đất tốt, ít bị rửa trôi, đặc biệt là các sản phẩm hữu cơ vi sinh, phân khoáng tan chậm hoặc có bổ sung Silic – Canxi – vi lượng. Những loại này giúp cây vừa hấp thụ tốt, vừa hạn chế việc phân bị cuốn trôi theo dòng nước.
Có – nếu bà con bón sai cách hoặc sử dụng phân hóa học liều cao, dễ dẫn đến hiện tượng cây bị “sốc phân”, rễ bị cháy, đặc biệt trong điều kiện đất đọng nước. Ngoài ra, việc bón trực tiếp trên mặt đất khi đang mưa lớn cũng làm phân bị rửa trôi, cây không hấp thụ được mà còn lãng phí.
Giải pháp:
Mùa mưa là giai đoạn “vàng” để cà phê sinh trưởng, nhưng cũng là thời điểm dễ gặp sai lầm trong bón phân nếu bà con không áp dụng đúng kỹ thuật. Bón sai thời điểm, chọn sai loại phân hay bỏ qua yếu tố pH đất đều có thể khiến công sức đổ sông đổ biển. Vì vậy, để cây cà phê phát triển mạnh, cho năng suất cao, bà con nên bón đúng lúc – đúng cách – đúng loại, ưu tiên kết hợp phân hữu cơ và sản phẩm uy tín như AT để đạt hiệu quả bền vững.
✅ Sản phẩm sinh học 100% an toàn
✅ Tư vấn kỹ thuật miễn phí
✅ Hỗ trợ 24/7 trong quá trình sử dụng
Liên hệ ngay: 0972 563 448
Website: phanthuocvisinh.vn
Youtube : Phân Thuốc Vi Sinh AT
Fanpage: https://www.facebook.com/phanthuocvisinh1/
Giỏ hàng của bạn hiện tại chưa có sản phẩm nào.
