Sau nhiều năm đồng hành cùng bà con nhà vườn từ miền Bắc (với bưởi Diễn) vào đến miền Tây (với bưởi Da Xanh, Năm Roi), tôi nhận thấy một sai lầm phổ biến mà hầu như ai cũng mắc phải trong những năm đầu làm nghề: Tâm lý “tiếc cành”.
Nhiều bác nông dân tâm sự với tôi: “Cái cành nó đang xanh tốt thế kia, cắt đi thì xót lắm chú ơi, lỡ nó không ra quả nữa thì sao?”. Kết quả là chúng ta có những vườn bưởi rậm rạp như rừng, lá che kín thân, sâu bệnh hoành hành và năng suất thì năm được năm mất.
Bài viết này của AT không chỉ hướng dẫn bạn cách cầm kéo. Chúng tôi muốn chia sẻ một chiến lược “quản trị sức khỏe cây trồng” thông qua việc tỉa cành tạo tán – một bước đệm quan trọng để tiến tới nền nông nghiệp bền vững, hạn chế tối đa thuốc hóa học.
Contents
Tóm tắt: Tỉa cành không chỉ để “cho đẹp”. Đây là giải pháp kỹ thuật bắt buộc để cân bằng dinh dưỡng (giúp cây tập trung nuôi quả thay vì nuôi lá), cắt đứt cầu nối sâu bệnh và tối ưu hóa ánh sáng cho quá trình quang hợp.
Một cây bưởi có nguồn dinh dưỡng hữu hạn (từ phân bón và đất). Nếu bạn để cây phát triển tự do, cây sẽ ưu tiên “sinh trưởng sinh dưỡng” – tức là ra cành, ra lá để sinh tồn, hơn là “sinh trưởng sinh thực” – tức là ra hoa, đậu quả để duy trì nòi giống.
Khi bộ tán quá rậm rạp với hàng trăm “cành vô hiệu” (cành không có khả năng ra quả), dinh dưỡng bị phân tán dàn trải. Hệ quả là quả bưởi sẽ nhỏ, vỏ dày, khô tép và chất lượng kém.
Việc cắt tỉa giúp “quy hoạch” lại dòng chảy dinh dưỡng. Chúng ta ép cây dồn lực vào những cành mang quả (cành mẹ) và hệ thống phân bón sinh học mà bà con bón vào gốc sẽ được sử dụng đúng mục đích, không bị lãng phí cho những phần thừa thãi.
Đây là góc nhìn mà AT luôn nhấn mạnh: Tỉa cành là biện pháp “cách ly y tế” chủ động.
Môi trường lý tưởng cho nấm bệnh (như nấm hồng, đốm mắt cua, thán thư) và côn trùng (rệp sáp, sâu vẽ bùa) là: Ẩm ướt, thiếu ánh sáng và kín gió. Một tán cây rậm rạp chính là “khách sạn 5 sao” cho sâu bệnh trú ngụ.
Cây bưởi cần ánh sáng trực tiếp để quang hợp và chuyển hóa đường bột (giúp quả ngọt). Nguyên tắc là: “Nắng phải rọi được vào thân, gió phải lùa được qua tán”. Những cành nằm khuất sâu bên trong, không nhận được ánh sáng mặt trời, không những không quang hợp mà còn tiêu tốn năng lượng của cây để duy trì sự sống (hô hấp). Loại bỏ chúng là cách chúng ta giúp cây “nhẹ gánh”.
Tóm tắt: Để không “cắt nhầm” cành mang quả, bà con cần phân biệt rõ 4 loại cành cơ bản: Cành cấp 1 (khung), Cành quả (cành mẹ), Cành tăm (vô hiệu) và Cành vượt.
Trước khi thực hiện bất kỳ vết cắt nào, hãy quan sát cây bưởi như một kiến trúc sư. Dưới đây là giải phẫu cấu trúc cành mà bạn cần nắm vững:
Tóm tắt: Không phải lúc nào cũng có thể tỉa cành. Thời điểm quan trọng nhất là ngay sau khi thu hoạch (để rửa vườn) và giai đoạn cây con (để tạo hình). Tránh tỉa nặng vào những ngày mưa dầm hoặc khi cây đang xả nhụy.
Giai đoạn này, mục tiêu không phải là lấy quả, mà là xây dựng “bộ khung” vững chắc.
Với cây đã trưởng thành, lịch cắt tỉa cần tuân theo chu kỳ sinh học của cây:
Tóm tắt: “Công dục thiện kỳ sự, tất tiên lợi kỳ khí” (Muốn làm việc tốt, trước hết phải mài sắc dụng cụ). Sử dụng dụng cụ chuyên dụng và được khử trùng là nguyên tắc bất di bất dịch để ngăn ngừa lây lan virus/nấm bệnh giữa các cây.
Để quá trình tỉa cành diễn ra nhanh chóng, vết cắt ngọt và an toàn cho cây, bà con cần chuẩn bị:
Sau khi đã có dụng cụ trong tay và xác định được mục tiêu, chúng ta bắt đầu công đoạn quan trọng nhất. Để bà con dễ hình dung, AT xin chia sẻ quy trình 4 bước chuẩn hóa theo nguyên tắc “Khai tâm – Mở tán”. Hãy tưởng tượng chúng ta đang tạo dáng cây hình chữ Y hoặc hình cái phễu, để ánh sáng có thể lọt vào tận gốc.
Việc dễ nhất làm trước. Bà con đi một vòng quanh cây và cắt bỏ triệt để:
Quan sát các cành vượt mọc thẳng đứng từ thân hoặc cành cấp 1.
Đây là bước cần sự tỉ mỉ. Hãy chui vào bên trong tán cây và nhìn ra ngoài.
Với những cây bưởi quá cao (trên 3,5m), việc phun thuốc và thu hái rất vất vả. Bà con nên cắt ngọn của các cành cấp 1 vươn quá cao. Việc này giúp cây dồn nhựa xuống nuôi các cành quả bên dưới, đồng thời hạn chế tác hại của gió bão.
Lưu ý kỹ thuật cắt: Luôn cắt dứt khoát một góc 45 độ (vát xuôi xuống). Điều này giúp nước mưa/sương không đọng lại trên mặt cắt, hạn chế tối đa việc thối đầu cành.
Thưa bà con, cắt tỉa xong mới chỉ là một nửa chặng đường. Cây bưởi sau khi tỉa giống như người vừa trải qua một cuộc “phẫu thuật”. Cây có nhiều vết thương hở và đang mất sức. Nếu bỏ mặc cây lúc này, nấm bệnh sẽ tấn công ngay lập tức.
Dưới đây là quy trình hồi phục “3 trong 1” mà AT khuyến nghị:
Với các vết cắt lớn (bằng ngón tay cái trở lên), nhựa cây chảy ra sẽ thu hút nấm khuẩn. Bà con cần bôi keo liền sẹo hoặc quét nước vôi đặc/thuốc gốc đồng vào mặt cắt. Việc này giống như dán băng cá nhân, giúp vết thương mau lành và da cây liền lại nhanh chóng.
Sau khi tỉa cành, tán cây đã thông thoáng, đây là “thời điểm vàng” để phun thuốc phòng trừ sâu bệnh. Lúc này thuốc có thể phủ đều từ thân, cành đến hai mặt lá.
Thay vì dùng thuốc hóa học độc hại, bà con nên ưu tiên sử dụng các dòng Trừ sâu sinh học. Với cơ chế nấm ký sinh và vi khuẩn có lợi, chế phẩm sinh học của AT giúp tiêu diệt trứng sâu, bào tử nấm đang ẩn nấp trong các kẽ nứt vỏ cây mà không gây “sốc” cho cây, đồng thời an toàn tuyệt đối cho người phun.
Cây cần “ăn” để bật chồi mới. Sau khi tỉa cành khoảng 2-3 ngày, bà con tiến hành bón phân hữu cơ hoai mục kết hợp tưới các dòng Phân bón sinh học kích rễ.
Trong quá trình đi thăm vườn, tôi thấy nhiều bà con hay mắc phải các lỗi sau, dẫn đến “lợi bất cập hại”:
Dưới đây là giải đáp cho những thắc mắc mà đội ngũ kỹ thuật AT thường xuyên nhận được:
Về cơ bản nguyên tắc tỉa cành tạo tán là giống nhau (loại bỏ cành tăm, sâu bệnh, đón nắng). Tuy nhiên, Bưởi Diễn (thu hoạch dịp Tết) thường tỉa mạnh sau khi hái quả vào tháng 1-2 Âm lịch. Còn Bưởi Da Xanh (ra trái quanh năm) cần tỉa thường xuyên hơn, kết hợp tỉa cành và tỉa trái để cây không bị suy kiệt.
Không nên tỉa cành lớn (cành khung) vào lúc này vì cây dễ bị sốc rụng hoa. Tuy nhiên, bà con nên bấm nhẹ ngọn cành tăm hoặc ngắt bỏ hoa dị hình để dinh dưỡng tập trung vào hoa chính.
Tốt nhất là sau khi tỉa cành và dọn vệ sinh vườn xong, bà con nên tưới nước giữ ẩm và bón phân ngay (trong vòng 1-3 ngày). Đây là lúc cây “đói” nhất và cần dinh dưỡng để tái tạo.
Tỉa cành tạo tán không chỉ là kỹ thuật canh tác, đó là cách chúng ta thấu hiểu và chăm sóc cây trồng. Một vườn bưởi thông thoáng, sạch sâu bệnh, sử dụng các giải pháp sinh học an toàn chính là tài sản bền vững nhất cho bà con nông dân.
Đừng để công sức chăm bón cả năm đổ sông đổ bể chỉ vì e ngại cầm kéo. Hãy bắt đầu “quy hoạch” lại vườn bưởi của mình ngay hôm nay.
✅ Sản phẩm sinh học 100% an toàn
✅ Tư vấn kỹ thuật miễn phí
✅ Hỗ trợ 24/7 trong quá trình sử dụng
Liên hệ ngay: 0972 563 448
Website: phanthuocvisinh.vn
Youtube : Phân Thuốc Vi Sinh AT
Giỏ hàng của bạn hiện tại chưa có sản phẩm nào.
