Chào bà con, sau khi những bao cà phê cuối cùng đã về kho, cũng là lúc vườn cây trơ trọi, xác xơ sau một mùa dồn hết nhựa sống nuôi trái. Nhiều bà con hay bảo: “Thôi cứ để nó nghỉ ngơi cái đã”. Nhưng thưa bà con, để cây nghỉ mà không “dọn dẹp” thì chẳng khác nào bắt người vừa ốm dậy nằm trong căn phòng bừa bộn, bí bách.

Việc cắt tỉa cành cà phê đúng lúc, đúng cách chính là “liều thuốc bổ” đầu tiên và quan trọng nhất. Bài viết này tôi sẽ cùng bà con đi sâu vào từng ngõ ngách của kỹ thuật này, để vườn cà phê không chỉ phục hồi nhanh mà còn sung sức cho những vụ mùa 10 tấn, 15 tấn sau này.

1. Tầm quan trọng của cắt tỉa cành cà phê – “Chìa khóa vàng” cho vụ mùa tới 

Thưa bà con, tại sao chúng ta phải vất vả cầm kéo, cầm cưa giữa cái nắng hanh hao của mùa khô? Bởi nếu không thực hiện cắt tỉa cành cà phê, cây sẽ rơi vào tình trạng “đói nghèo giữa một rừng miệng ăn”.

Việc cắt tỉa cành cà phê giúp loại bỏ các “miệng ăn” vô dụng, giúp cây tập trung dinh dưỡng nuôi cành dự trữ, tạo độ thông thoáng để ánh sáng len lỏi vào từng tán lá, từ đó triệt tiêu nơi trú ngụ của sâu bệnh.

1.1. Điều tiết dinh dưỡng: Tập trung sức mạnh đúng chỗ 

Hãy xem cây cà phê của bà con như một người mẹ. Sau khi sinh xong (thu hoạch), nguồn nhựa sống trong thân đã cạn kiệt. Nếu bà con để lại quá nhiều cành tăm, cành khô, chúng chẳng khác nào những “ký sinh trùng” hút nốt những giọt nhựa cuối cùng nhưng không bao giờ cho quả.

Khi chúng ta quyết liệt thực hiện cắt tỉa cành cà phê, ta đang cắt bỏ những phần thừa thải đó để nhựa cây dồn hết vào các cành xương cá, cành dự trữ. Đây mới chính là những “chiến binh” sẽ mang lại cơm no áo ấm cho bà con ở vụ tới.

1.2. Tạo môi trường thông thoáng, giảm áp lực sâu bệnh 

Vườn cà phê không được tỉa cành thường rậm rạp như một khu rừng rậm. Đây là “khách sạn 5 sao” cho rệp sáp, nấm hồng và rỉ sắt. Những tán lá chồng chéo tạo thành một mạng nhện bí bách, độ ẩm cao nhưng thiếu ánh sáng.

Kỹ thuật cắt tỉa cành cà phê giúp ánh nắng mặt trời – kẻ thù số một của nấm bệnh – chiếu sâu vào tận thân cây. Khi tán cây thông thoáng, gió lùa qua mang theo hơi ẩm dư thừa, cây sẽ “dễ thở” hơn và các loại thuốc bảo vệ thực vật khi phun cũng sẽ bám dính hiệu quả hơn gấp nhiều lần.

1.3. Tối ưu hóa quang hợp: Để mỗi chiếc lá là một nhà máy năng lượng 

Lá cây là nhà máy sản xuất thức ăn. Nhưng nhà máy chỉ hoạt động khi có ánh sáng. Trong một tán cây rậm rạp, những chiếc lá bên trong bị che lấp sẽ trở thành “lá vô hiệu”, chỉ tiêu tốn năng lượng mà không sản xuất được gì. 

Việc cắt tỉa cành cà phê giúp phân bổ lại không gian, để mỗi mét vuông tán lá đều tiếp nhận được năng lượng mặt trời tối đa.

2. Thời điểm “vàng” để bà con cầm kéo xuống vườn 

Thời điểm lý tưởng nhất để cắt tỉa cành cà phê là ngay sau khi thu hoạch (tháng 1 – tháng 2) và một đợt tỉa nhẹ vào giữa mùa mưa (tháng 6 – tháng 7). Tuyệt đối tránh làm khi trời mưa dầm.

Nhiều bà con hỏi tôi: “Đợi ăn Tết xong làm được không?”. Tôi thường khuyên là nên làm càng sớm càng tốt sau khi thu hoạch xong.

2.1. Nguyên tắc “Vừa xong là làm” 

Khi vừa hái quả xong, cây cà phê bắt đầu chuyển sang giai đoạn phân hóa mầm hoa. Nếu bà con cắt tỉa cành cà phê muộn, cây đã lỡ dồn dinh dưỡng nuôi những cành sắp bị cắt bỏ, gây lãng phí rất lớn.

• Giai đoạn 1 (Sau thu hoạch): Đây là đợt “đại tu” quan trọng nhất. Bà con cắt bỏ cành già, cành khô, cành sâu bệnh.
• Giai đoạn 2 (Tháng 6 – 7 dương lịch): Khi mùa mưa xuống, cây phát triển rất mạnh các cành vượt (vòi rồng). Lúc này bà con cần đi kiểm tra và tỉa sơ lại lần nữa để cây không bị rậm rạp trở lại.

2.2. Lưu ý về điều kiện thời tiết 

Bà con nên chọn những ngày nắng ráo, không khí khô để thực hiện cắt tỉa cành cà phê. Tại sao vậy? Vì khi cắt, cây sẽ có vết thương hở. Nắng ấm sẽ giúp vết cắt nhanh khô, hóa sẹo nhanh. Nếu cắt vào ngày mưa, nước mưa mang theo bào tử nấm bệnh sẽ thấm trực tiếp vào lõi cây, gây ra thối cành, thối thân cực kỳ nguy hiểm.

3. Chuẩn bị dụng cụ cắt tỉa cành cà phê chuyên nghiệp 

“Vũ khí” sắc bén là yếu tố quyết định 50% thành công. Bà con cần kéo cầm tay, kéo cán dài và cưa, tất cả phải được mài sắc và sát trùng sạch sẽ.

Nhà nông mình đôi khi hay tặc lưỡi: “Dùng cái rựa chặt cũng được”. Nhưng thưa bà con, chặt bằng rựa sẽ làm dập nát mạch gỗ, vết thương lâu lành.

3.1. Kéo cầm tay, kéo cán dài và cưa chuyên dụng 

• Kéo cầm tay: Dùng để tỉa cành tăm, cành vô hiệu, cành xương cá nhỏ ở tầm thấp và trong tán. Nên chọn loại kéo thép tốt, lưỡi bén, có lò xo trợ lực để cắt nhanh, ít tốn sức, hạn chế làm dập cành non.
• Kéo cán dài: Rất cần thiết khi xử lý cành ở tầng trên cao. Giúp bà con không phải leo trèo, giảm nguy cơ tai nạn lao động, đồng thời vẫn tạo được vết cắt chính xác, gọn gàng.
• Cưa chuyên dụng: Dùng cho cành già, cành có đường kính lớn hoặc khi cần loại bỏ, thay thế thân chính trong mô hình cà phê đa thân. Nên dùng cưa răng nhỏ, cắt từ từ để tránh nứt vỏ, xé gỗ.

3.2. Vệ sinh dụng cụ: Bước nhỏ nhưng hệ quả lớn 

Một sai lầm phổ biến là bà con dùng một chiếc kéo cắt từ cây bị nấm hồng sang cây khỏe mạnh. Vô tình, chúng ta chính là “người vận chuyển” mầm bệnh.

Khuyến cáo kỹ thuật:

• Chuẩn bị sẵn bình xịt cồn 70 độ, hoặc xô nước vôi trong đặt ngay trong lô cắt tỉa.
• Sau mỗi cây có dấu hiệu bệnh, nhúng hoặc xịt sát trùng dụng cụ trước khi chuyển sang cây khác.
• Cuối ngày làm việc, nên vệ sinh lại toàn bộ kéo, cưa và phơi khô để tránh gỉ sét, kéo dài tuổi thọ dụng cụ.

Lời khuyên từ chuyên gia: Hãy chuẩn bị một bình xịt cồn nhỏ hoặc một xô nước vôi trong. Sau khi tỉa xong một cây có dấu hiệu bệnh, hãy nhúng kéo vào để sát trùng trước khi bước sang cây tiếp theo.

4. Chi tiết kỹ thuật cắt tỉa cành cà phê đúng chuẩn chuyên gia 

Áp dụng nguyên tắc “Trong trống, ngoài dày”. Tập trung loại bỏ 4 loại cành vô hiệu và xử lý vết cắt đúng góc độ để bảo vệ cây.

Đây là phần “xương sống” của bài viết, bà con cần lưu ý kỹ các loại cành cần loại bỏ khi cắt tỉa cành cà phê.

4.1. Nhận diện các loại cành cần “khai tử” ngay lập tức 

Để cắt tỉa cành cà phê hiệu quả, bà con phải tinh mắt nhận diện được “kẻ thù” của năng suất:

1. Cành khô, cành già: Những cành này đã tận hiến hết khả năng, da vỏ sần sùi, không còn mắt ngủ để ra hoa. Cắt bỏ để nhường chỗ cho cành non.
2. Cành tăm: Những cành nhỏ xíu mọc chằng chịt trong tán. Chúng không bao giờ có quả nhưng lại rất giỏi tranh ăn.
3. Cành vòi rồng (Cành vượt): Mọc thẳng đứng từ thân chính hoặc nách cành. Chúng lớn rất nhanh, hút rất nhiều nhựa nhưng chỉ toàn lá.
4. Cành ngược, cành rủ: Những cành mọc đâm vào phía trong thân cây hoặc rủ xuống chạm đất. Cần cắt bỏ để tạo khoảng trống dưới gốc cho dễ bón phân và thu hoạch.
5. Cành thứ cấp mọc hướng vào bên trong tán lá mà không hướng ra ngoài, những cành mọc thẳng đứng hướng lên trên hoặc bên dưới những cành này cần phải được loại bỏ hết nếu không nó sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến việc tạo hình cũng như thu hoạch sau này, cành mọc thành chùm cũng cần phải loại bỏ ngay luôn.
6. Với những cành già vẫn còn khả năng cho trái thì cắt ngắn lại những cành đã mang trái để cây tập trung chất dinh dưỡng vào những cành thứ cấp bên trong có khả năng cho quả sai hơn chất lượng hơn.

4.2. Kỹ thuật cắt tỉa cho hệ cà phê đơn thân (Hãm ngọn)

Với hệ thống này, bà con tập trung vào việc tạo ra các tầng cành xương cá cân đối.

• Khi cắt tỉa cành cà phê đơn thân, hãy giữ cho tán cây có hình mâm xôi hoặc hình nón.
• Tỉa bỏ các cành thứ cấp mọc quá dày ở gần thân chính (khoảng 20cm từ thân ra) để ánh sáng lọt vào thân.
• Hãm ngọn ở độ cao vừa phải (thường là 1.6m – 1.8m) để cây phát triển chiều ngang.

4.3. Kỹ thuật cắt tỉa cho hệ cà phê đa thân (Không hãm ngọn) 

Đối với vùng trồng đa thân (như ở một số vùng chè hoặc cà phê vối thả ngọn), việc cắt tỉa cành cà phê tập trung vào việc nuôi thân mới thay thế thân cũ.

• Mỗi gốc chỉ nên để 3-4 thân khỏe mạnh.
• Thân nào già, năng suất kém thì cưa sát gốc để chồi mới mọc lên. Chọn lấy 1 chồi khỏe nhất để làm thân thay thế.

4.4. Lưu ý về vị trí cắt: Độ nghiêng quyết định sự sống còn 

Khi cắt tỉa cành cà phê, bà con tuyệt đối không cắt bằng (ngang). Hãy cắt nghiêng một góc 45 độ

Khi cắt cành đừng cắt sát gốc cành mà hãy chừa khoảng từ 2 – 3cm cách góc cành, cành chừa cũng không được quá dài. Sau khi cắt hay tỉa thì nên để lại những cành nhỏ và lá trong vườn để góp phần giữ độ ẩm và trả lại dinh dưỡng cho nền đất.

Còn với trường hợp sau khi thu hoạch cây có biểu hiện bị khô và quá yếu thì nên đợi tới mùa mưa để cây đỡ đi phần áp lực rồi hãy tiến hành cắt tỉa

Tạo hình bàn tay là một kỹ thuật tỉa cành hiệu quả. Kỹ thuật này giúp cây cà phê phát triển đều và tạo sự phân bổ ánh sáng hợp lý. Nhờ đó, cây cà phê sẽ khỏe mạnh hơn và có khả năng chịu hạn tốt. Đặc biệt, tạo hình bàn tay giúp cây phân hóa mầm hoa hiệu quả hơn, điều này rất quan trọng cho mùa vụ tiếp theo.

Lý do: Khi trời mưa hoặc có sương muối, nước sẽ theo độ dốc của vết cắt chảy đi mất, không đọng lại trên mặt vết thương. Điều này hạn chế tối đa nguy cơ thối rữa mạch gỗ.

5. Chế độ chăm sóc cho cây cà phê sau khi cắt tỉa cành 

Cây sau khi tỉa cần được bảo vệ vết thương bằng thuốc gốc đồng, bón phân giàu Đạm – Lân và tưới đủ nước để kích thích mầm hoa phát triển đồng loạt.

Cắt xong không có nghĩa là xong, thưa bà con. Cây đang có hàng trăm vết thương nhỏ, chúng cần được chăm sóc đặc biệt.

5.1. Bảo vệ vết cắt: “Băng bó” cho cây

Ngay sau khi cắt tỉa cành cà phê, bà con nên sử dụng các loại thuốc trừ nấm gốc đồng (như Bordeaux, Champion…) hoặc vôi đặc để quét/phun lên vết cắt lớn. Việc này giống như chúng ta bôi thuốc đỏ vào vết thương để tránh nhiễm trùng vậy.

5.2. Chế độ phân bón phục hồi: “Bữa ăn” đầu tiên 

Lúc này, bộ rễ cây cũng đang cần được kích thích. Bà con nên ưu tiên các loại phân bón có hàm lượng Đạm (N) và Lân (P) cao.

• Lân: Giúp bộ rễ hồi sinh, “ăn” sâu vào lòng đất để tìm nước.
• Đạm: Giúp cây nhanh chóng ra lá mới, xanh cây, bền sức.
• Đừng quên bổ sung thêm các loại phân hữu cơ vi sinh để cải tạo đất sau một mùa thu hoạch vất vả.

Để có chế độ phân bón phù hợp cho cây cà phê sau thu hoạch, bà con lưu ý tìm hiểu kỹ qua bài viết kỹ thuật sau, không được thực hiện thiếu khoa học, cây rất dễ dẫn đến tình trạng suy kiệt và chết nhanh: Bón phân cho cà phê sau thu hoạch

5.3. Tưới nước đúng cách để kích mầm hoa 

Việc cắt tỉa cành cà phê kết hợp với đợt tưới nước đầu tiên (ép hoa) là kỹ thuật đỉnh cao của nhà nông. Sau khi cây đã có thời gian “xiết nước” để phân hóa mầm hoa (mắt cua đã rõ), bà con hãy tưới thật đẫm. Lúc này, do tán đã thoáng, hoa sẽ bung ra đồng loạt, trắng xóa cả vườn, tỉ lệ đậu trái sẽ cực kỳ cao.

Thời điểm tưới:
Sau thu hoạch và cắt tỉa cành, bà con cần để vườn cà phê xiết nước tự nhiên từ 25–30 ngày, đến khi thấy mắt cua nổi rõ, đầu cành hơi nhăn, lá có dấu hiệu héo nhẹ vào trưa thì mới tiến hành tưới. Đây là dấu hiệu mầm hoa đã phân hóa hoàn chỉnh, sẵn sàng bung nụ.

Cách tưới:
Lần tưới đầu tiên phải tưới thật đẫm, tưới liên tục để nước thấm sâu 40–60 cm, làm ướt toàn bộ vùng rễ hút. Không tưới nhắp, không tưới lướt mặt đất vì sẽ làm hoa ra lác đác, không đồng loạt.

Lượng nước tham khảo:

• Tưới béc hoặc dí: khoảng 500–700 lít/gốc

• Tưới nhỏ giọt: duy trì đủ thời gian để đất ướt sâu, không chỉ ướt mặt

Nhờ đã cắt tỉa cành thông thoáng, ánh sáng và ẩm độ phân bố đều, hoa sẽ bung đồng loạt, trắng vườn, tăng rõ rệt tỷ lệ đậu trái và hạn chế rụng hoa sinh lý.

Bà con có thể tham khảo thêm kỹ thuật tưới nước cho cà phê sau thu hoạch để bảo vệ tối đa sức khỏe và năng suất cây nhà minh: Tưới nước cho cà phê sau thu hoạch

6. Những sai lầm “chí mạng” khi cắt tỉa cành cà phê 

 Đừng cắt khi cây đang héo, đừng để vườn bừa bãi sau khi tỉa và đừng tiếc những cành vòi rồng to khỏe nhưng “vô tích sự”.

Bà con mình rất chăm chỉ, nhưng đôi khi cái sự “tiếc” lại làm hại cái cây.

6.1. Cắt tỉa khi cây đang héo rũ vì thiếu nước 

Nếu vườn chưa được tưới, cây đang héo mà bà con đem kéo ra cắt tỉa cành cà phê thì rất dễ làm cây bị “sốc”. Khi cây thiếu nước, nhựa không lưu thông tốt, vết cắt sẽ rất khó lành và cây dễ bị suy kiệt hoàn toàn.

6.2. Để lại “cành vòi rồng” vì thấy nó xanh tốt 

Nhiều người thấy cành vòi rồng mọc lên cao vút, lá xanh mướt thì tiếc không nỡ cắt. Nhưng bà con ơi, cành đó nó “ăn tàn phá hại” lắm. Nó hút hết 30-40% dinh dưỡng của cây mà chẳng cho được mấy lạng quả. Hãy mạnh dạn cắt bỏ để nuôi cành xương cá.

6.3. Không vệ sinh vườn sau khi cắt tỉa 

Cành khô, cành bệnh sau khi cắt xong thường bị bà con bỏ mặc dưới gốc. Đây là một sai lầm lớn. Những cành này là “ổ” chứa mọt đục cành và bào tử nấm rỉ sắt.

Lời khuyên: Hãy thu gom ra khỏi vườn và tiêu hủy (đốt hoặc ủ phân có men vi sinh) để giữ cho môi trường vườn luôn sạch sẽ.

7. Bảng so sánh các phương pháp cắt tỉa thịnh hành 

Để bà con dễ hình dung nên chọn cách nào cho vườn nhà mình, tôi có bảng tổng hợp sau:

8. Câu hỏi của bà con về cắt tỉa cành cà phê

1. Cây cà phê tơ (vừa ra bói) có cần cắt tỉa không?

Có, nhưng làm rất nhẹ. Chủ yếu là để định hình tán (hãm ngọn) và loại bỏ cành vòi rồng để bộ khung cây chắc khỏe ngay từ đầu.

2. Làm sao để nhận biết cành nào sẽ cho trái vào vụ tới?

Đó là những cành xương cá phát sinh từ năm trước, có vỏ màu xanh hoặc hơi nâu sáng, các mắt lá còn nguyên vẹn, không bị khô. Những cành này cần được bảo vệ tối đa khi cắt tỉa cành cà phê.

3. Năm nay cà phê ra trái dày, cành kiệt sức nhiều thì có nên cắt mạnh tay hơn mọi năm không?

Có thể cắt mạnh tay hơn nhưng phải có chọn lọc, không cắt ồ ạt. Ưu tiên loại bỏ cành đã mang trái nhiều năm, cành già yếu, khô kiệt, sâu bệnh. Giữ lại cành khỏe, phân bố đều để cây phục hồi nhanh, tránh sốc sinh lý và suy kiệt kéo dài sau thu hoạch.

4. Cành vượt mọc mạnh sau thu hoạch có nên giữ lại để nuôi tán không?

Không nên giữ tất cả cành vượt. Chỉ chọn 1–2 cành vượt khỏe, mọc đúng vị trí để thay thế cành già. Cành vượt mọc quá dày sẽ hút dinh dưỡng, làm tán rậm, thiếu ánh sáng, tăng nguy cơ sâu bệnh và ảnh hưởng mầm hoa vụ sau

5. Sau khi cắt tỉa cành, bao lâu thì nên bón phân để cây phục hồi nhanh?

Sau cắt tỉa khoảng 7–10 ngày, khi vết cắt đã se khô, bà con nên bón phân để cây hồi sức. Ưu tiên phân hữu cơ hoai, kết hợp NPK cân đối, bổ sung trung vi lượng giúp phục hồi bộ rễ, ra đọt khỏe, nuôi tán ổn định cho mùa tới.

9. Kết luận: Cắt tỉa cành cà phê – Tạo ra sức sống mới cho cây trồng,

Thưa bà con, việc cắt tỉa cành cà phê không phải là việc phá hoại cái cây, mà là giúp nó tái sinh. Một nhát kéo đúng chỗ trị giá bằng cả tạ phân bón. Đừng tiếc những cành già cỗi, đừng ngại công sức bỏ ra dưới nắng hè.

Cái cây cũng như con người, được chăm sóc kỹ lưỡng, được “cắt tỉa” sạch sẽ thì mới có sức mà làm việc, mà dâng hiến những vụ mùa bội thu. Hy vọng những chia sẻ chi tiết này sẽ giúp bà con tự tin hơn khi cầm kéo xuống vườn.

Chúc bà con có một mùa phục hồi cây thành công, vườn cà phê luôn xanh tốt và nặng trĩu hạt vào cuối năm!

AT – Đồng hành cùng nhà nông trên hành trình chăm sóc cây khỏe – vườn bền – mùa vàng rực rỡ

✅ Sản phẩm sinh học 100% an toàn
✅ Tư vấn kỹ thuật miễn phí
✅ Hỗ trợ 24/7 trong quá trình sử dụng

Liên hệ ngay: 0972 563 448

Website: phanthuocvisinh.vn

Youtube : Phân Thuốc Vi Sinh AT

Fanpage: https://www.facebook.com/phanthuocvisinh1/