Sau một vụ mang trái kéo dài, cây sầu riêng sau thu hoạch thường bị suy kiệt, bộ rễ yếu, lá giảm khả năng quang hợp và dễ phát sinh sâu bệnh. Nếu không quản lý vườn sầu riêng sau thu hoạch đúng kỹ thuật, cây rất khó phục hồi, tỷ lệ ra hoa thấp và năng suất vụ sau dễ sụt giảm nghiêm trọng. Vì vậy, chăm sóc sầu riêng sau thu hoạch là giai đoạn cực kỳ quan trọng quyết định sức khỏe cây trồng và hiệu quả kinh tế cho cả mùa vụ tiếp theo.
Bài viết dưới đây sẽ hướng dẫn chi tiết kỹ thuật quản lý vườn sầu riêng sau thu hoạch giúp cây nhanh phục hồi, phát triển ổn định và duy trì năng suất cao bền vững.
Contents
Nếu lá vẫn giữ được màu xanh đậm, bóng mượt thì chứng tỏ cây còn lực tốt. Ngược lại, nếu lá có màu xanh xỉn, vàng úa, lá mỏng và xuất hiện hiện tượng rụng lá hàng loạt (nhất là ở các cành vừa mang trái) thì đây là báo động đỏ chứng tỏ cây đã bị vắt kiệt kiệt quệ nguồn dự trữ nội sinh.
Những cành sầu riêng sau thu hoạch chịu áp lực nuôi nhiều trái thường sẽ bị “xuống sức” rõ rệt. Những cành bị suy nặng sẽ có hiện tượng khô từ chóp cành khô vào, nếu không can thiệp kịp thời thì cành đó sẽ chết khô, làm mất đi vị trí mang trái quan trọng cho mùa vụ tiếp theo.
Một cây sầu riêng khỏe mạnh thì ngay sau khi thu hoạch khoảng 10 – 15 ngày, khi được kích nước và dinh dưỡng, các mắt cua ở nách lá sẽ bắt đầu sưng lên để chuẩn bị phóng đọt. Nếu bà con thấy các mắt cua nằm im thin thít, đen đầu hoặc ra đọt rất yếu ớt, ngậm đọt thì chứng tỏ hệ thống hormone sinh trưởng nội sinh của cây đang bị rối loạn và cạn kiệt.
Bà con hãy dùng cuốc nhỏ xới nhẹ lớp đất mặt ở vùng hình chiếu tán cây (nơi tập trung rễ hút nhiều nhất). Nếu thấy xuất hiện những đầu rễ tơ màu trắng hoặc vàng sáng, mập mạp thì chúc mừng bà con, bộ rễ vẫn còn hoạt động tốt. Ngược lại, nếu tìm mỏi mắt không thấy rễ tơ, hoặc rễ tơ chỉ có một vài cọng thưa thớt thì cây đang mất khả năng hút dinh dưỡng.
Khi xới đất, nếu bà con thấy các đầu rễ có màu nâu đen, vỏ rễ dễ dàng tuột ra khỏi lõi gỗ, có mùi hôi thối nồng nặc thì đây là dấu hiệu chắc chắn của bệnh thối rễ. Rễ bị thối có thể do nấm bệnh tấn công hoặc do quá trình làm bông, nuôi trái trước đó bà con xiết nước quá đà kết hợp với bón phân hóa học hàm lượng cao làm rễ bị “cháy”.
Trong giai đoạn nuôi trái, lượng phân bón hóa học đổ xuống đất là rất lớn. Nếu đất bị nén chặt, mặt đất đóng váng, khi tưới nước nước không thấm mà chảy tràn hoặc đọng lại thành vũng thì đất đã bị chai hóa, ngộ độc mặn do tồn dư phân bón. Đất ngạt khí sẽ làm rễ sầu riêng bị thiếu oxy, không thể hô hấp và chết dần.
Giai đoạn sầu riêng sau thu hoạch là lúc sức đề kháng của cây xuống thấp nhất, biến vườn cây thành miếng mồi ngon cho các loại dịch hại tấn công dồn dập.
Bà con tuyệt đối không nên vác kéo ra cắt tỉa ngay lập tức khi vừa cắt quả xong. Thời điểm lý tưởng nhất là khoảng 7 – 10 ngày sau khi thu hoạch xong xuôi toàn vườn. Hãy chọn những ngày trời nắng ráo, khô ráo để tiến hành cắt tỉa. Tránh cắt cành vào ngày mưa vì nước mưa sẽ mang theo bào tử nấm bệnh xâm nhập thẳng vào các vết cắt mới, gây thối cành.
Những cành đã bị nấm hồng xơi tái, cành bị xì mủ nặng hoặc cành có lỗ sâu đục thân đục rỗng bên trong cần phải được cắt bỏ tận gốc. Cắt xong bà con nhớ gom ra khỏi vườn để thiêu hủy, tuyệt đối không vứt bừa bãi dưới gốc cây.
Những cành nhỏ inside tán, cành đã kiệt quệ sau khi gánh trái, cành bị khô ngọn không còn khả năng ra lá nữa thì giữ lại chỉ làm nơi ẩn nấp cho rệp sáp. Hãy cắt sát vào thân chính để cây dồn nhựa nuôi cành khác.
Đó là những cành mọc thẳng đứng (cành vượt), cành mọc ngược vào trong lòng tán, hoặc cành mọc quá sát mặt đất (cách mặt đất dưới 1 mét). Những cành này không bao giờ cho trái hiệu quả nhưng lại ngốn một lượng dinh dưỡng cực kỳ lớn của cây sầu riêng.
Sầu riêng là cây ưa sáng toàn phần. Bà con cần tỉa bớt những cành mọc chồng chéo lên nhau, cành đan xen dày đặc làm che khuất ánh nắng mặt trời. Việc này giúp mọi chiếc lá trên cây đều nhận được ánh sáng để quang hợp tốt nhất.
Trước khi đổ thuốc hay phân xuống đất, bà con cần làm một số thao tác “cơ học” để chuẩn bị cho đất một môi trường thông thoáng nhất.
Bà con tiến hành phát cỏ xung quanh gốc sầu riêng. Lưu ý là chỉ nên phát thấp cỏ xuống chứ không nên phun thuốc trừ cỏ hóa học diệt tận diệt. Thuốc trừ cỏ sẽ phá hủy cấu trúc đất và làm chết các vi sinh vật có lợi, đồng thời làm tổn thương bộ rễ sầu riêng nằm gần mặt đất.
Dùng cuốc ba răng xới nhẹ lớp đất mặt xung quanh hình chiếu tán cây (sâu khoảng 3 – 5 cm). Thao tác này giúp phá vỡ lớp váng nén chặt trên mặt đất do mưa và quá trình đi lại giẫm đạp trong lúc thu hoạch trái. Khi xới đất, bà con chú ý không cuốc quá sâu làm đứt các rễ lớn.
Việc xới nhẹ mặt đất giúp oxy dễ dàng len lỏi xuống các tầng đất dưới, tạo môi trường hiếu khí lý tưởng cho rễ tơ hô hấp và phát triển. Đất thông thoáng cũng giúp cho các loại phân bón, thuốc sinh học sau này khi tưới vào sẽ thấm sâu và đều hơn, không bị bay hơi hay chảy tràn lãng phí.
Đất sau một mùa vụ thường bị chua hóa (tuột pH) và kiệt quệ hữu cơ. Việc cải tạo đất lúc này cần tập trung vào ba mục tiêu chính:
Phân hữu cơ chính là “thức ăn” hàng đầu cho đất. Nó giúp gắn kết các hạt đất thành cấu trúc đoàn lạp, làm đất tơi xốp như một miếng bọt biển, giữ nước và giữ phân tốt hơn. Bà con có thể dùng phân chuồng ủ hoai mục bằng nấm Trichoderma hoặc phân hữu cơ vi sinh dạng viên nén để bón cho vườn.
Một nền đất khỏe là nền đất sống, chứa hàng tỷ vi sinh vật có lợi. Khi bón hữu cơ, bà con nên kết hợp bổ sung các dòng vi sinh vật như Trichoderma, Bacillus, Streptomyces… Các chiến binh vi sinh này sẽ tích cực phân hủy các tàn dư thực vật, rễ chết thành chất mùn, đồng thời cạnh tranh, ức chế và tiêu diệt các loại nấm khuẩn gây bệnh thối rễ.
Sau thu hoạch, pH đất trồng sầu riêng thường tụt xuống rất thấp (dưới 5.0), đây là môi trường axit cực kỳ thuận lợi cho nấm bệnh phát triển và làm khóa chặt các chất dinh dưỡng trong đất. Bà con cần bón vôi (vôi bột, vôi nung) hoặc tinh vôi, các sản phẩm nâng pH đất để đưa pH về mức lý tưởng từ 5.5 – 6.5. Khi pH ổn định, rễ cây mới dễ dàng hấp thu phân bón.
Để kích thích hệ thống rễ tơ của cây sầu riêng sau thu hoạch tái sinh nhanh chóng, bà con áp dụng công thức phối hợp nhịp nhàng sau:
Axit Humic được ví như một loại “thuốc tăng lực” cho rễ. Khi tưới Humic vào đất, nó kích thích các tế bào rễ phân chia mạnh mẽ, giúp rễ ra nhanh, kéo dài và mập mạp hơn. Ngoài ra, Humic còn có khả năng bẻ gãy các liên kết khó tan trong đất, giải phóng Lân và các trung vi lượng bị keo đất giữ chặt để cây dễ hấp thu.
R rải đều phân hữu cơ hoai mục xung quanh tán cây với lượng từ 15 – 20 kg/gốc tùy tuổi cây. Lớp phân này vừa là nguồn dinh dưỡng nhả chậm, vừa là tấm chăn giữ ẩm, che chở cho lớp rễ tơ non nớt mới nhú không bị ánh nắng mặt trời thiêu đốt.
Hòa nước tưới các dòng chế phẩm sinh học chứa vi sinh vật phân giải xenlulo và vi sinh vật đối kháng vào vùng gốc cây. Việc này tạo ra một lớp màng bảo vệ sinh học xung quanh các đầu rễ non, ngăn không cho tuyến trùng và nấm bệnh tấn công vào các vết thương rễ vừa mới hình thành.
Sau khi tưới Humic và vi sinh khoảng 5 – 7 ngày, bà con sẽ thấy các đầu rễ tơ mới nhú ra như đầu tăm, màu trắng muốt. Đây chính là thời điểm vàng để cây sẵn sàng đón nhận đợt dinh dưỡng đa lượng đầu tiên để phục hồi thân cành lá.
Chỉ bón phân khi rễ đã phục hồi. Hãy ưu tiên phân hữu cơ trước, phân vô cơ sau. Khi dùng phân hóa học, nên chọn các dòng phân có tỷ lệ Đạm và Lân cao, Kali thấp để tập trung kéo đọt và phát triển bộ rễ, tránh dùng phân có Kali cao ở giai đoạn này vì sẽ làm già hóa tế bào, cản trở quá trình đi đọt của cây.
Đạm (N) là nguyên tố cốt lõi để xây dựng nên các mô tế bào mới, giúp cành lá phát triển xanh tốt. Giai đoạn này cây cần lượng Đạm cao để thúc các mầm ngủ thức giấc, bung ra những cơi đọt mới dài hơn, lá to và dày hơn.
Lân (P) đóng vai trò như nguồn năng lượng (ATP) giúp tế bào rễ phân chia và kéo dài. Bổ sung đầy đủ Lân giúp bộ rễ sầu riêng phục hồi nhanh chóng sau những tổn thương, đồng thời Lân cũng giúp cây hạ phèn, giải độc hữu cơ trong đất cực tốt.
Dù không cần nhiều như giai đoạn nuôi trái, nhưng một lượng Kali (K) vừa phải là cần thiết để giúp điều hòa áp suất thẩm thấu trong tế bào cây, giúp mạch dẫn lưu thông tốt hơn, tăng cường khả năng chống chịu của cây trước các điều kiện thời tiết bất lợi như nắng gắt hay mưa dầm.
Các yếu tố như Canxi (Ca), Magiê (Mg), Silicon (Si), Kẽm (Zn), Bo (B), Sắt (Fe)… tuy cây cần lượng nhỏ nhưng thiếu chúng thì cây không thể khỏe mạnh toàn diện. Magiê giúp lá xanh đậm tăng hiệu suất quang hợp; Canxi giúp vách tế bào cứng cáp chống chịu nấm bệnh; Kẽm giúp kéo dài lóng đọt, lá không bị nhỏ, biến dạng.
Một quy trình chuẩn chỉnh cho cây sầu riêng sau thu hoạch thường được chia làm 3 giai đoạn chiến lược rõ rệt:
Mấy ngày đầu tiên sau thu hoạch, bà con chỉ nên tưới sương nhẹ trên mặt đất khoảng 10 – 15 phút mỗi ngày để đất làm quen lại với độ ẩm. Sau đó, tăng dần thời gian tưới lên 30 phút, rồi 1 tiếng tùy theo công suất béc tưới. Luôn giữ cho đất xung quanh gốc có độ ẩm vừa phải (khoảng 60 – 70%), sờ vào đất thấy ẩm, mát tay nhưng không được sũng nước hay dính chặt vào tay.
Hệ thống thoát nước trong vườn phải luôn sẵn sàng. Bà con cần kiểm tra các đường mương, rãnh thoát nước giữa các hàng sầu riêng. Nếu có mưa lớn xuất hiện, nước phải được dẫn chảy ra khỏi vườn ngay lập tức, tuyệt đối không được để nước đọng thành vũng ở vùng bồn gốc sầu riêng quá 2 tiếng đồng hồ.
Những cây sầu riêng tơ, mới cho trái bói năm đầu có hệ rễ còn nông thì cần tưới lượng nước vừa phải nhưng chia làm nhiều lần trong tuần. Với những cây cổ thụ, cây lâu năm có bộ rễ ăn sâu và tán rộng, bà con cần tưới lượng nước lớn hơn, phủ rộng ra ngoài chu vi tán cây để đảm bảo tất cả các rễ hút ở xa đều nhận được nước.
Bà con cần đặc biệt cảnh giác với 4 loại bệnh hại nguy hiểm sau:
Do nấm Phytophthora palmivora gây ra. Khi cây bị suy kiệt, nấm dễ dàng tấn công vào mạch dẫn ở thân cây, làm vỏ cây nứt ra và rỉ nhựa màu đỏ nâu. Bệnh này nếu không chữa trị ngay bằng cách cạo sạch vết bệnh và quét thuốc đặc trị thì cây sẽ bị chết mạch dẫn, khô cành và chết cả cây.
Nấm Pythium, Fusarium và Phytophthora cùng nhau hiệp lực tấn công bộ rễ khi đất bị ngập úng hoặc ngạt khí. Cây bị thối rễ sẽ có biểu hiện lá vàng, rụng từ bên trong lòng tán rụng ra ngoài, đọt non không thể phát triển được.
Không chỉ gây xì mủ thân và thối rễ, loại nấm này còn tấn công lên cả lá sầu riêng, gây ra hiện tượng cháy lá hàng loạt trong mùa mưa, làm suy giảm nghiêm trọng diện tích quang hợp của cây.
Do nấm Colletotrichum gây ra. Bệnh phát triển cực mạnh khi bà con bón nhiều phân đạm thúc cơi đọt non ra vào mùa mưa. Vết bệnh làm lá non bị xoăn tít, cháy xém từ mép lá vào và rụng sớm, khiến cơi đọt trở nên trơ trọi như những cây chổi chà.
Để quản lý dịch hại hiệu quả và bền vững trên vườn sầu riêng sau thu hoạch, bà con nên áp dụng chiến lược Quản lý dịch hại tổng hợp (IPM):
Đây là bước đầu tiên và cực kỳ quan trọng. Bà con tiến hành dọn sạch cỏ dại xung quanh gốc, thu gom toàn bộ cành bị sâu bệnh, lá rụng do bệnh đem ra ngoài khu vực vườn để tiêu hủy sạch sẽ. Bề mặt mô đất quanh gốc cần được quét dọn cho thông thoáng, sạch sẽ.
Mạnh dạn dùng kéo cắt bỏ tận gốc các bộ phận bị bệnh nặng không còn khả năng phục hồi như cành khô chóp, lá bị thán thư nặng. Việc cắt bỏ này giúp triệt tiêu nguồn bào tử nấm tại chỗ, không cho chúng có cơ hội phát tán sang các cây khỏe mạnh khác khi gặp gió hoặc nước mưa.
Nguyên tắc bón thuốc bảo vệ thực vật là: Đúng lúc. Bà con cần canh thời điểm cây sầu riêng vừa chớm nhú “mũi giáo” (mầm đọt non vừa nhú ra khỏi nách lá dài khoảng 1 – 2 cm) để tiến hành phun xịt thuốc phòng trừ rầy xanh, bọ trĩ và nấm bệnh thán thư. Đây là thời điểm côn trùng bắt đầu tập trung cắn phá mạnh nhất. Phun lặp lại lần 2 sau đó khoảng 7 – 10 ngày khi lá non đang mở rộng để bảo vệ cơi đọt an toàn tuyệt đối.
Để bảo vệ môi trường và sức khỏe, bà con nên ưu tiên sử dụng các dòng thuốc bảo vệ thực vật có nguồn gốc sinh học như dầu neem, chất bám dính sinh học, các dòng nấm ký sinh như Beauveria (nấm trắng), Metarhizium (nấm xanh) để diệt trừ côn trùng hại. Đồng thời, việc duy trì bón phân hữu cơ và tưới vi sinh đối kháng định kỳ dưới gốc chính là giải pháp cốt lõi để xây dựng một hệ miễn dịch tự nhiên vững chắc nhất cho cây sầu riêng.
Để cả vườn sầu riêng đồng loạt phóng đọt cùng một lúc, giúp bà con dễ dàng quản lý sâu bệnh, cây cần đáp ứng được hai điều kiện kiên quyết:
Bà con áp dụng quy trình “trong đánh ra, ngoài đánh vào” để kích thích cơi đọt phóng ra mạnh mẽ:
Ở dưới gốc, khi rễ tơ đã nhú đều, bà con tiến hành bón các dòng phân có hàm lượng đạm cao như NPK 30-10-10 hoặc NPK 20-10-10 kết hợp rải Humic. Lượng phân bón hóa học này giúp đẩy nhanh dòng nhựa chứa đạm lên phía trên thân cành để đánh thức các mầm đọt.
Phía trên tán lá, bà con tiến hành phun xịt các sản phẩm chứa Amino Acid (axit amin). Amino acid chính là các “viên gạch” cấu tạo nên protein, cây có thể hấp thu trực tiếp qua lỗ khí khổng của lá mà không cần mất nhiều năng lượng để tổng hợp. Phun Amino Acid giúp lá non nhanh chóng mở rộng diện tích, vách tế bào phát triển nhanh và mập mạp.
Trong hỗn hợp phun kích đọt, bà con nhớ pha thêm các chất trung vi lượng như Kẽm (Zn) và Magiê (Mg). Kẽm giúp kéo dài các lóng ngọn, làm cơi đọt dài hơn, các lá cách xa nhau giúp tán thông thoáng; Magiê hỗ trợ hình thành chất diệp lục, giúp lá non khi mở ra sẽ nhanh chóng chuyển sang màu xanh đậm bóng bẩy.
Khoảng 10 – 15 ngày sau khi hoàn thành việc thu hoạch và cắt tỉa cành xong, bà con nên bắt đầu bón đợt phân đầu tiên. Tuy nhiên, đợt bón này chỉ nên ưu tiên bón phân hữu cơ hoai mục kết hợp tưới các chế phẩm Axit Humic, vi sinh để kích rễ trước. Tuyệt đối không bón các loại phân hóa học NPK hàm lượng cao ngay lập tức vì lúc này bộ rễ cây đang bị tổn thương, bón vào sẽ gây xót rễ và thối rễ non.
Việc cắt tỉa giúp loại bỏ những cành đã suy kiệt, cành sâu bệnh, giúp cây không bị lãng phí nguồn dinh dưỡng quý giá để nuôi những bộ phận vô dụng. Ngoài ra, cắt tỉa giúp lòng tán cây thông thoáng, ánh nắng chiếu vào làm giảm áp lực nấm bệnh nguy hiểm như Phytophthora và kích thích các mắt cua phóng cơi đọt mới đồng loạt.
Đầu tiên cần bón phân hữu cơ (phân chuồng ủ hoai hoặc hữu cơ vi sinh) để cải tạo nền đất và nuôi rễ. Khi cây bắt đầu nhú đọt non, bà con chuyển sang dùng các dòng phân hóa học NPK có tỷ lệ Đạm và Lân cao (như NPK 30-10-10, 20-20-15) để thúc đọt và nuôi lá. Trên lá, phun bổ sung Amino Acid phối hợp với trung vi lượng (Canxi, Magiê, Kẽm) để dưỡng cơi đọt mập mạp.
Công tác chăm sóc và quản lý vườn sầu riêng sau thu hoạch là một hành trình đòi hỏi sự kiên nhẫn, tỉ mỉ và khoa học của người làm vườn. Hãy luôn nhớ rằng, cây sầu riêng cũng biết nói, mọi biểu hiện trên thân, lá, rễ đều là những thông điệp mà cây muốn gửi gắm đến bà con.
✅ Sản phẩm sinh học 100% an toàn
✅ Tư vấn kỹ thuật miễn phí
✅ Hỗ trợ 24/7 trong quá trình sử dụng
Liên hệ ngay: 0972 563 448
Website: phanthuocvisinh.vn
Youtube : Phân Thuốc Vi Sinh AT
Giỏ hàng của bạn hiện tại chưa có sản phẩm nào.
