Chào bà con, những người đang ngày đêm “ăn ngủ cùng sầu riêng”! Trong hành trình làm nông, có lẽ giai đoạn nhìn thấy những “mắt cua” sáng rực hay cảnh tượng bông sầu riêng xổ nhụy trắng xóa cả khu vườn là khoảnh khắc hạnh phúc nhất. Thế nhưng, đây cũng là lúc cây nhạy cảm nhất, dễ bị tấn công bởi một “sát thủ thầm lặng” mà bà con thường gọi bằng cái tên rất dân dã nhưng nghe thôi đã thấy xót lòng: Bệnh luộc lá sầu riêng.
Nhiều bà con gọi điện cho tôi than thở: “Kỹ sư ơi, vườn sầu riêng đang đẹp như tranh, sao sau một đêm mưa lá nó nhũn ra như bị nhúng nước sôi, bông rụng trắng gốc?”. Để giúp bà con bảo vệ thành quả của mình, hôm nay tôi sẽ cùng mọi người tìm hiểu tận gốc vấn đề này và tìm ra giải pháp “giữ lá, cứu bông” hiệu quả nhất.
Contents
Trong kỹ thuật nông nghiệp chính thống, chúng ta thường gọi đây là bệnh thối lá do nấm. Tuy nhiên, cụm từ “luộc lá sầu riêng” phản ánh chính xác nhất diện mạo của vết bệnh.
Hãy tưởng tượng một chiếc lá tươi xanh, chỉ sau vài giờ bị nấm tấn công, các tế bào bị phá hủy khiến nước thoát ra ngoài, làm lá biến màu thâm tái, mềm nhũn, hệt như bị tác động bởi nhiệt độ cao.
Tính cấp bách của loại bệnh này nằm ở tốc độ lan truyền. Nếu bà con lơ là, chỉ sau 3-5 ngày, từ một vài nhánh bị nhiễm, cả vườn sầu riêng có thể trở nên xơ xác.
Nghiêm trọng hơn, khi cây đang tập trung dinh dưỡng nuôi mắt cua hay xổ nhụy, việc mất đi bộ lá (cơ quan quang hợp chính) sẽ khiến cây bị sốc sinh lý, dẫn đến rụng bông hàng loạt và suy kiệt bộ khung cành.
Để trị đúng bệnh, trước hết bà con phải nhận diện đúng dấu hiệu bệnh của nó. Bà con đừng nhầm lẫn với hiện tượng cháy lá do nắng hay thiếu Kali.
Vết bệnh ban đầu thường xuất hiện ở mép lá hoặc chóp lá dưới dạng những đốm nhỏ có vẻ “ướt” hay sũng nước. Khi gặp điều kiện độ ẩm cao, những đốm này lan rất nhanh vào phiến lá.
Chỉ cần dùng tay sờ vào, bà con sẽ thấy lá mềm nhũn, không còn độ giòn của diệp lục. Sau đó, vết bệnh chuyển sang màu nâu đen, lá rụng khi vẫn còn đang sũng nước.
Đây mới là phần gây thiệt hại kinh tế nặng nề nhất. Khi nấm tấn công vào giai đoạn mắt cua, mắt cua sẽ có dấu hiệu bị đen đầu, sau đó khô dần và rụng.
Ở giai đoạn xổ nhụy, cuống bông xuất hiện những vết thối màu nâu, nấm tấn công thẳng vào hạt phấn và bầu nhụy. Kết quả là bông rụng “như trút nước”, tạo thành một lớp thảm thối rữa dưới gốc, mùi hôi khó chịu và là ổ dịch cho những đợt tấn công tiếp theo.
Vì sao cứ đến mùa bông là bệnh lại rộ lên? Nguyên nhân là đây:
Thủ phạm chính là nấm Rhizoctonia solani (và đôi khi có sự hiệp lực của nấm Phytophthora). Đây là loại nấm cực kỳ ưa thích môi trường ẩm ướt.
Những cơn mưa đêm bất chợt hay những buổi sáng sương muối dày đặc tạo ra lớp màng nước trên lá. Đây chính là “đường cao tốc” để bào tử nấm di chuyển và xâm nhiễm.
Nhiều bà con vì muốn bông to, mập nên bón quá nhiều đạm (Urea) ở giai đoạn này. Đạm làm vách tế bào lá giãn ra, mỏng đi và chứa nhiều nước, chẳng khác nào “mời” nấm vào ăn.
Khi thấy lá rụng, bông thối, tâm lý chung của bà con là hoảng loạn. Và trong lúc bối rối, chúng ta thường mắc phải những sai lầm tai hại:
Sai lầm 1: Phun thuốc hóa học nồng độ cao vào bông.
Sai lầm 2: Tăng cường tưới nước.
Sai lầm 3: Bón phân qua gốc ngay lập tức.
Cây đang bệnh, bộ rễ đang yếu, việc bón phân hóa học lúc này chỉ làm tăng áp suất thẩm thấu, khiến rễ bị tổn thương nặng hơn.
Chuyên gia AT cho biết: Theo số liệu từ Viện Khoa học Kỹ thuật Nông lâm nghiệp Tây Nguyên (WASI), việc lạm dụng thuốc hóa học gốc nóng trong giai đoạn xổ nhụy có thể làm giảm tỷ lệ đậu trái xuống dưới 20%.
Việc chỉ tập trung vào “thuốc nặng đô” để trị ngọn mà bỏ qua gốc rễ vấn đề sẽ dẫn đến hai hệ lụy:
Chai đất, chết hệ vi sinh:
Thuốc hóa học tồn dư giết chết những dòng nấm có lợi như Trichoderma, khiến đất trở nên “chết”, cây sau này khó hấp thu dinh dưỡng.
Hiện tượng kháng thuốc:
Nấm Rhizoctonia rất nhanh nhạy. Nếu bà con dùng đi dùng lại một loại hoạt chất hóa học, nấm sẽ tiến hóa, khiến những lần xử lý sau trở nên vô tác dụng.
Để giải quyết triệt để, chúng ta cần phối hợp nhịp nhàng giữa kỹ thuật canh tác và các biện pháp bảo vệ thực vật một cách khoa học.
Khi phát hiện bệnh, việc đầu tiên không phải là đi mua thuốc ngay mà là:
Mạnh dạn cắt bỏ những cành đã bị nhiễm nặng, thu gom toàn bộ lá bệnh dưới gốc đem ra khỏi vườn và đốt sạch. Tuyệt đối không để lá bệnh dưới tán.
Lưu ý quan trọng: Việc cắt tỉa cần thực hiện dứt khoát và đúng vị trí để cây nhanh liền sẹo. Nếu bà con chưa tự tin về tay nghề hoặc lo lắng việc tỉa quá tay gây mất sức cho cây, hãy tham khảo ngay bài viết: Cắt Lá, Tỉa Cành Sầu Riêng Sai Cách: Cách Khắc Phục Đúng Kỹ Thuật để tránh những sai lầm đáng tiếc khiến bệnh lây lan mạnh hơn.
Tiếp theo, bà con cần ngưng tưới nước 2-3 ngày nếu đất quá ẩm. Khi tưới lại, chỉ tưới nhẹ ở rìa tán, không tưới vào gốc.
Đồng thời phát sạch cỏ dại xung quanh gốc để gió lùa vào, làm khô nhanh bề mặt đất.
Nếu áp lực bệnh quá lớn, bà con có thể dùng các hoạt chất như Metalaxyl hoặc Mancozeb. Tuy nhiên, hãy chọn những dòng thuốc có dạng cốm (WG) hoặc huyền phù (SC) để giảm độ nóng cho bông.
Lưu ý: Chỉ phun vào sáng sớm hoặc chiều mát, tránh lúc bông đang tung phấn mạnh nhất (thường là từ 6h tối đến đêm).
Hiện nay, các kỹ sư nông nghiệp chúng tôi luôn khuyến cáo bà con chuyển dần sang hướng sinh học. Ưu điểm lớn nhất là các chế phẩm sinh học rất “mát”, không gây sốc bông, rụng bông.
Cơ chế của phương pháp này là dùng “gậy ông đập lưng ông”. Chúng ta đưa các dòng nấm đối kháng mạnh như Chaetomium hoặc các dòng vi khuẩn có lợi vào vườn. Chúng sẽ tiết ra enzyme đặc hiệu để phân hủy vách tế bào của nấm gây bệnh luộc lá, đồng thời tạo một lớp màng bảo vệ xung quanh lá và bông.
Một trong những giải pháp được nhiều bà con tin dùng là các dòng vaccin thực vật (như AT Vaccino CAN). Khi phun, nấm trong sản phẩm sẽ cư trú lên bề mặt lá, chủ động tấn công và tiêu diệt nấm hại. Nó giúp vết “luộc” nhanh chóng khô lại, không lan rộng.
Nên phun ướt đẫm cả hai mặt lá và đặc biệt là vùng thân cành nơi có mắt cua. Bà con nên kết hợp tưới gốc để diệt trừ mầm bệnh lưu tồn trong đất.
Gợi ý từ chuyên gia: Biện pháp sinh học không chỉ giải quyết tức thời bệnh luộc lá mà còn có thể xử lý tất cả các loại nấm khuẩn khác (như xì mủ, lở cổ rễ, cháy lá…), bà con đừng bỏ lỡ bộ cẩm nang: Quản Lý Tổng Hợp Bệnh Hại Trên Cây Sầu Riêng Toàn Diện Từ A – Z. Đây là kim chỉ nam giúp vườn sầu riêng luôn khỏe mạnh qua mọi mùa vụ.
Tôi nhớ mãi trường hợp của anh Nguyễn Văn Nam ở Krông Pắc, Đắk Lắk. Năm 2024, vườn sầu riêng 5 năm tuổi của anh đang sáng mắt cua rất đẹp thì gặp đợt mưa dầm kéo dài cả tuần. Sáng ra vườn, anh thấy lá rụng đầy lối đi, mắt cua đen kịt. Anh định buông xuôi vì nghĩ vụ này mất trắng.
Sau khi tôi tư vấn dùng quy trình sinh học, anh đã mạnh dạn dọn dẹp vườn và phun chế phẩm sinh học nấm đối kháng 2 lần, cách nhau 5 ngày. Kết quả thật bất ngờ:
Anh Nam chia sẻ: “Cái hay là phun xong cây nó xanh mướt, không bị khựng cây như hồi xưa dùng thuốc hóa học nặng.”
Trong quá trình đồng hành cùng vườn sầu riêng của bà con, các kỹ sư AT đã tổng hợp những câu hỏi phổ biến nhất để giúp bà con xử lý bệnh một cách tự tin và chính xác.
Trả lời: Chắc chắn là CÓ! Tác nhân gây bệnh (thường là nấm Rhizoctonia) sản sinh ra các bào tử có đuôi, có khả năng “bơi” và di chuyển rất linh hoạt trong môi trường nước.
Nếu bà con sử dụng hệ thống tưới tràn hoặc lấy nước từ các mương rãnh mà ở phía thượng nguồn có vườn đang bị bệnh, bào tử nấm sẽ theo dòng nước xâm nhập trực tiếp vào bộ rễ và gốc cây nhà mình.
Bà con nên hạn chế tưới tràn khi vùng lân cận có dịch. Tốt nhất, hãy xử lý nguồn nước tưới định kỳ bằng vôi bột hoặc sử dụng các chế phẩm diệt khuẩn sinh học để cắt đứt nguồn lây lan ngay từ đầu.
Trả lời: Được, nhưng bà con phải cực kỳ cẩn trọng khi chọn thuốc. Giai đoạn xổ nhụy là thời điểm nhạy cảm nhất của cây sầu riêng.
Tuyệt đối tránh xa các loại thuốc hóa học “nóng” (dạng nhũ dầu EC, gốc đồng, lưu huỳnh nồng độ cao…) vì chúng sẽ làm cháy hạt phấn, gây rụng bông hàng loạt.
Bà con hãy ưu tiên chọn các dòng sinh học chứa nấm đối kháng. Các chế phẩm này cực kỳ “mát”, chỉ tập trung tiêu diệt nấm hại mà không hề gây sốc cho bông, không ảnh hưởng đến khả năng thụ phấn hay quá trình đậu trái của cây.
Trả lời: Bà con có thể phân biệt dựa trên 3 đặc điểm sau đây:
| Đặc điểm | Luộc lá do nấm | Cháy lá do nắng/gió |
| Trạng thái | Vết bệnh mềm, sũng nước, cảm giác như lá bị nhúng vào nước sôi. | Vết cháy khô, giòn, dễ vỡ khi bóp nhẹ. |
| Màu sắc | Màu nâu đen, xám xịt và có quầng vàng lan rộng xung quanh. | Màu vàng rơm hoặc nâu sáng, không có quầng lan. |
| Vị trí | Lan rất nhanh từ mép lá vào trong hoặc xuất hiện bất kỳ điểm nào trên lá. | Thường bắt đầu từ chóp lá và mép lá, có ranh giới rõ ràng với phần xanh. |
Trả lời: Bà con hãy nhớ nguyên tắc: “Cây vừa ốm dậy, đừng ép ăn quá nhiều”. Lúc này hệ rễ và lá vẫn còn yếu, nếu bón phân hóa học liều cao (đặc biệt là Đạm) sẽ làm cây bị sốc và bệnh dễ quay trở lại.
Nên sử dụng Amino Acid kết hợp với các loại trung vi lượng như Canxi-Bo. Việc này giúp cung cấp “thức ăn dễ tiêu” trực tiếp cho lá, giúp bông chắc khỏe, cuống dẻo dai và tăng tỷ lệ đậu trái.
Chỉ nên tưới các dòng kích rễ sinh học hoặc Humic để rễ hồi phục từ từ. Tuyệt đối tránh xa phân đạm cao và phân chuồng chưa hoai mục trong ít nhất 10-15 ngày sau khi sạch bệnh.
Bệnh luộc lá sầu riêng giai đoạn mắt cua – xổ nhụy tuy nguy hiểm nhưng không phải là không có cách trị. Quan trọng nhất là bà con cần “thăm vườn thường xuyên, phát hiện sớm, xử lý đúng cách”. Việc chuyển hướng sang canh tác sinh học không chỉ là bảo vệ một vụ mùa, mà còn là bảo vệ sức sống của mảnh vườn về lâu dài.
Chúc bà con có một vụ mùa sầu riêng bội thu, bông khỏe, trái sai!
Bà con đang gặp tình trạng luộc lá hay rụng bông sầu riêng? Đừng quá lo lắng, hãy để lại bình luận hoặc liên hệ ngay hotline của đội ngũ kỹ sư AT để được tư vấn phác đồ điều trị miễn phí và phù hợp nhất với vườn nhà mình nhé!
✅ Sản phẩm sinh học 100% an toàn
✅ Tư vấn kỹ thuật miễn phí
✅ Hỗ trợ 24/7 trong quá trình sử dụng
Liên hệ ngay: 0972 563 448
Website: phanthuocvisinh.vn
Youtube : Phân Thuốc Vi Sinh AT
Fanpage: https://www.facebook.com/phanthuocvisinh1/
Giỏ hàng của bạn hiện tại chưa có sản phẩm nào.
