Chào bà con và các bạn nhà nông! Giai đoạn chạy gai và phát triển trái non được ví như thời điểm “vượt vũ môn” của cây sầu riêng. Chỉ cần một sơ suất nhỏ trong khâu quản lý dịch hại, công sức chăm sóc cả năm trời có thể đổ sông đổ biển. Trong đó, thán thư sầu riêng chính là nỗi ám ảnh lớn nhất.
Hôm nay, với kinh nghiệm đồng hành cùng hàng ngàn nhà vườn, tôi sẽ chia sẻ chi tiết về cách nhận diện, phòng ngừa và điều trị căn bệnh này một cách bền vững nhất.
Contents
Giai đoạn từ khi rụng sinh lý đến khi trái bằng quả trứng gà (chạy gai) là thời điểm cây sầu riêng cực kỳ nhạy cảm.
Lúc này, các tế bào vỏ trái đang phân chia và phát triển mạnh mẽ. Đây là quá trình tiêu tốn rất nhiều năng lượng và dưỡng chất. Về mặt sinh lý, cây đang tập trung dồn sức nuôi trái non nên sức đề kháng tự nhiên thường bị suy giảm. Chỉ cần một tác động nhỏ từ môi trường cũng khiến cây bị “stress”, tạo điều kiện cho nấm bệnh tấn công.
Có ba yếu tố cộng hưởng khiến bệnh trở nên tàn phá trong giai đoạn này:
Nhiều bà con chủ quan nghĩ thán thư chỉ gây vài đốm đen nhỏ, nhưng thực tế hậu quả lại vô cùng nghiêm trọng:
Để hiểu rõ hơn về cách bảo vệ cây một cách hệ thống, bà con có thể tham khảo thêm tại bài viết: Quản Lý Tổng Hợp Bệnh Hại Trên Cây Sầu Riêng Toàn Diện Từ A – Z
Việc phát hiện sớm là chìa khóa để cứu vãn năng suất, bà con cần chú ý các biểu hiện sau:
Ban đầu, trên gai xuất hiện những đốm nhỏ như đầu kim, màu nâu sẫm. Sau đó, vết bệnh loang rộng ra, tâm vết bệnh hơi lõm vào trong và có màu đen đặc trưng. Nếu gặp thời tiết ẩm ướt, bà con có thể thấy các khối bào tử màu hồng nhạt li ti trên bề mặt vết bệnh.
Đây là vị trí nguy hiểm nhất. Vết bệnh màu nâu đen bao quanh cuống khiến cuống bị khô héo, giòn và dễ gãy. Khi cuống bị tổn thương, trái sẽ rụng ngay lập tức dù bên trong thịt trái vẫn còn tươi.
Để giúp bà con dễ dàng nhận diện và có hướng xử lý chính xác nhất, tránh việc phun thuốc lãng phí khi cây chỉ gặp vấn đề sinh lý, tôi đã tổng hợp bảng so sánh chi tiết dưới đây:
| Tiêu chí so sánh | Bệnh Thán Thư | Hiện tượng cây sốc sinh lý |
| Vị trí xuất hiện | Thường bắt đầu từ đít trái, hốc gai hoặc tại cuống trái. | Xuất hiện đồng loạt tại tầng rời của cuống trái hoặc toàn bộ vỏ trái bị vàng. |
| Dấu hiệu trên vỏ/gai | Xuất hiện các đốm nâu đen, vết bệnh lõm xuống. Gai bị thối đen, khô cứng. | Vỏ trái có màu vàng nhạt hoặc vàng đồng đều, không có vết loét lõm. Gai có thể bị vàng nhưng không thối đen. |
| Dấu hiệu tại cuống | Vết bệnh màu nâu đen, khô héo lan dần từ cuống xuống trái hoặc ngược lại. | Cuống vàng đều, hình thành tầng rời sắc nét tại khớp nối. Vết rụng sạch sẽ, không có dấu hiệu hoại tử đen. |
| Dấu hiệu nhận diện đặc trưng | Khi ẩm độ cao, trên vết bệnh xuất hiện các lớp bào tử màu hồng nhạt hoặc cam li ti. | Không có bào tử nấm. Thường đi kèm với hiện tượng cây đi đọt non mạnh hoặc đất quá khô/quá ướt đột ngột. |
| Tốc độ lây lan | Lây lan rất nhanh từ trái này sang trái khác và từ lá sang trái theo gió, nước mưa. | Không lây lan. Thường xảy ra tập trung ở những cây mang trái quá nhiều hoặc cây đang bị sốc nhiệt/nước. |
| Hệ quả | Trái rụng dù còn rất nhỏ hoặc trái lớn bị méo mó, đen gai, mất giá trị. | Cây tự đào thải bớt trái để tập trung dinh dưỡng nuôi những trái còn lại (cơ chế tự bảo vệ). |
Bà con có thể lưu bảng này lại để kiểm tra mỗi khi đi thăm vườn, giúp đưa ra quyết định xử lý đúng đắn nhất cho vườn sầu riêng của mình!
Để có thể “trị tận gốc, diệt tận ngọn” bệnh thán thư sầu riêng, bà con không chỉ nhìn vào triệu chứng bên ngoài mà phải hiểu những nguồn cơn khiến mầm bệnh xuất hiện.
Thực tế, nấm bệnh luôn tồn tại xung quanh chúng ta, nhưng tại sao có vườn bị nặng, có vườn lại không? Câu trả lời nằm ở ba yếu tố then chốt dưới đây.
Bệnh do nấm Colletotrichum gloeosporioides gây ra. Đây là dòng nấm cực kỳ nguy hiểm bởi tính “đa thực” – nghĩa là chúng có thể ký sinh và gây hại trên rất nhiều loại cây trồng khác nhau, từ xoài, bơ cho đến cà phê.
Bào tử nấm này có khả năng ngủ đông và tồn tại rất lâu trong đất, trên những cành khô, lá mục và tàn dư thực vật rơi vãi dưới gốc.
Khi gặp điều kiện thuận lợi, bào tử nấm sẽ nảy mầm và tiết ra các enzyme mạnh mẽ để phá hủy màng tế bào của gai và vỏ trái sầu riêng, sau đó len lỏi vào bên trong để hút chất dinh dưỡng, làm hoại tử mô thực vật.
Nấm bệnh không thể tự nhiên bùng phát thành dịch nếu không có sự hỗ trợ của các yếu tố ngoại cảnh.
Độ ẩm và thời tiết
Đây là chất xúc tác quan trọng nhất. Những đợt mưa kéo dài, đặc biệt là mưa đêm, tạo ra lớp màng nước trên bề mặt trái – đây chính là “đường cao tốc” giúp bào tử nấm di chuyển và xâm nhập.
Đặc biệt, kiểu thời tiết “sáng nắng gắt, chiều mưa rào” khiến độ ẩm trong vườn tăng cao đột ngột (thời tiết oi bức), làm lỗ khí khổng của cây mở rộng, tạo cơ hội vàng cho nấm thâm nhập.
Mật độ vườn
Nhiều bà con tiếc đất nên trồng quá dày hoặc để vườn rậm rạp, cành la cành bổng đan xen nhau. Điều này khiến không khí không thể lưu thông, ánh nắng mặt trời (khắc tinh của nấm) không chiếu tới được các chùm trái ở tầng thấp, biến vườn sầu riêng thành một “nhà kính” ẩm thấp cho nấm bệnh sinh sôi.
Tôi thường nói với bà con: “Cây khỏe thì bệnh lui, cây yếu thì bệnh tiến”. Đa số các vườn bị thán thư nặng đều rơi vào tình trạng mất cân đối về dinh dưỡng, cụ thể là:
Trong giai đoạn chạy gai, bà con thường nôn nóng muốn trái lớn nhanh nên bón nhiều đạm. Đạm làm tế bào giãn nở quá nhanh, vách tế bào trở nên mỏng manh và “mọng nước”. Đây chính là món mồi ngon nhất mà nấm thán thư yêu thích.
Thiếu Canxi, vỏ trái sầu riêng trở nên giòn và dễ nứt nẻ li ti. Trong khi đó, thiếu Bo làm giảm khả năng chống chịu stress của cây. Khi thiếu bộ đôi này, nấm bệnh chỉ cần một tác động nhẹ là có thể đâm xuyên qua lớp vỏ bảo vệ.
Lời khuyên chuyên gia: Để tránh tình trạng thiếu hay thừa dinh dưỡng này, bà con cần nắm vững kỹ thuật bón phân từng giai đoạn. Nếu còn băn khoăn về liều lượng hay loại phân phù hợp, hãy tham khảo ngay bài viết: Sầu Riêng Thiếu Phân Bón Phải Làm Sao? Hướng Dẫn chi Tiết Cho Nhà Vườn để có cái nhìn tường tận nhất.
Bà con cần nhớ nằm lòng phương châm: “Phòng bệnh hơn chữa bệnh”. Khi nấm thán thư đã xâm nhiễm vào mô trái, dù có chữa khỏi thì vết sẹo đen vẫn để lại, làm giảm phẩm cấp trái sầu riêng.
Dưới đây là 6 biện pháp phòng ngừa thán thư sầu riêng mang tính bền vững, giúp bảo vệ vườn cây của bà con một cách toàn diện nhất:
Bà con nên thu gom sạch sẽ lá khô bị cháy, cành khô và đặc biệt là những trái non bị rụng.
Đem toàn bộ ra khỏi khu vực vườn để tiêu hủy hoặc ủ với các chế phẩm vi sinh diệt nấm mạnh. Việc giữ gốc cây sạch sẽ, khô thoáng là bước đầu tiên để ngăn chặn bào tử nấm “leo” lên trái.
Ánh nắng mặt trời chính là “thuốc diệt nấm” tự nhiên hiệu quả nhất và hoàn toàn miễn phí. Một tán cây quá dày đặc sẽ tạo ra môi trường ẩm thấp, thiếu oxy – điều kiện lý tưởng cho thán thư sầu riêng bùng phát.
Sau thu hoạch, bà con cần tỉa bỏ các cành tăm, cành bơi, cành bị sâu bệnh và cành khuất tán. Đảm bảo sao cho ánh nắng có thể xuyên thấu vào tận thân chính và các chùm trái ở bên trong.
Khi vườn thông thoáng, gió sẽ giúp bề mặt trái nhanh khô sau mỗi trận mưa, không cho nấm có cơ hội nảy mầm.
Như tôi đã chia sẻ, một cái cây thừa đạm sẽ rất dễ đổ bệnh. Để trái non có sức chống chịu, bà con cần chú trọng vào độ vững chắc của tế bào.
Tốt nhất là bà con tưới vào buổi sáng sớm. Tưới vào lúc này giúp cây hấp thụ đủ nước cho cả ngày nắng, đồng thời đến chiều tối thì bề mặt đất và thân lá đã kịp khô ráo.
Việc tưới đẫm vào chiều tối sẽ làm độ ẩm trong vườn duy trì mức cao suốt cả đêm, tạo môi trường “vàng” cho nấm bệnh hoạt động.
Đảm bảo rãnh thoát nước hoạt động tốt, tuyệt đối không để xảy ra tình trạng úng cục bộ tại bồn cây vào mùa mưa.
Sau những trận mưa đêm kéo dài hoặc khi thời tiết chuyển từ nắng sang mưa đột ngột, bà con cần có mặt tại vườn ngay.
Quan sát kỹ các chùm trái ở tầng thấp, phía mặt dưới của trái và các hốc gai – nơi nước mưa thường đọng lại lâu nhất. Phát hiện sớm một trái bị bệnh có thể cứu được cả một chùm trái bên cạnh.
Đừng để “mất bò mới lo làm chuồng”. Giai đoạn từ khi chạy gai đến khi trái đạt kích thước bằng quả bưởi là giai đoạn vàng để phun phòng định kỳ 10-15 ngày/lần tùy vào điều kiện thời tiết.
Nên ưu tiên các dòng chế phẩm sinh học có chứa nấm đối kháng như Chaetomium hoặc các dòng vaccine thực vật để bảo vệ trái non một cách an toàn, không gây nóng hay cháy gai. Việc phun phòng giúp tiêu diệt các bào tử nấm vừa mới bám vào bề mặt trái trước khi chúng kịp đâm sâu vào bên trong.
Bằng việc kết hợp nhuần nhuyễn 6 biện pháp trên, bà con đã có thể kiểm soát đến 90% nguy cơ bùng phát bệnh thán thư sầu riêng. Tuy nhiên, nếu không may dịch bệnh đã chớm xuất hiện, bà con cần có một “phác đồ điều trị” chuyên sâu hơn.
Khi bệnh đã xuất hiện, bà con cần một giải pháp mạnh mẽ nhưng phải “mát” cho cây.
Trong giai đoạn trái non nhạy cảm, tôi luôn khuyên bà con ưu tiên các biện pháp sinh học. Tại sao?
Vì chúng không gây nóng trái, không làm cháy đầu gai và cực kỳ an toàn cho người phun. Đặc biệt, nông sản sạch giúp bà con dễ dàng xuất khẩu sang các thị trường khó tính.
Hiện nay, việc sử dụng các dòng nấm đối kháng như Chaetomium và Trichoderma đang là xu hướng. Chúng không chỉ diệt nấm bệnh mà còn tiết ra các kháng sinh tự nhiên để bảo vệ vết thương trên trái.
Một trong những giải pháp mà nhiều nhà vườn Đắk Lắk, Tiền Giang đang tin dùng chính là dòng vaccine thực vật (như AT Vaccino CAN ). Đây là bước tiến mới trong nông nghiệp sinh học:
Chẳng phải tự nhiên mọi người nói thuốc hóa học là “con dao hai lưỡi”, tôi khuyên bà con chỉ nên dùng trong trường hợp dịch bệnh bùng phát quá mạnh, vượt tầm kiểm soát của các biện pháp khác.
Một số hoạt chất bà con có thể tham khảo như Azoxystrobin, Metalaxyl, Difenoconazole… có tác dụng diệt nấm rất nhanh. Tuy nhiên chúng thường mang tính nóng.
Nếu phun vào giai đoạn chạy gai với nồng độ cao hoặc thời tiết nắng gắt, trái rất dễ bị sốc, gây rụng hàng loạt hoặc bị “nám” vỏ, giảm giá trị. Ngoài ra, dùng lâu dài sẽ làm đất bị chai cứng, tiêu diệt các vi sinh vật có lợi.
Để bà con hiểu rõ hơn và đưa ra lựa chọn biện pháp phù hợp xử lý thán thư trên vườn sầu riêng, mời bà con theo dõi bảng dưới đây:
| Tiêu chí | Biện pháp Sinh học | Biện pháp Hóa học |
| Độ an toàn cho trái non | Cực kỳ an toàn, không lo nóng trái | Dễ gây cháy gai, rụng trái nếu quá liều |
| Hiệu quả bền vững | Cao, tăng đề kháng lâu dài cho cây | Nhanh nhưng dễ kháng thuốc |
| Chi phí đầu tư | Hợp lý, giảm số lần phun về sau | Thấp tức thời nhưng phun nhiều lần |
| Ảnh hưởng môi trường | Làm giàu hệ sinh thái đất | Gây thoái hóa đất, ô nhiễm nguồn nước |
Một dẫn chứng thực tế đó là trường hợp của chú Nguyễn Văn Ba tại Krông Pắc, Đắk Lắk. Chú có 2ha sầu riêng Dona đang bước vào giai đoạn trái bằng quả trứng gà. Mùa mưa năm đó đến sớm, bệnh thán thư sầu riêng tấn công dồn dập.
Lúc đầu chú Ba dùng thuốc hóa học nồng độ cao với hy vọng chặn đứng bệnh nhanh. Kết quả là vết bệnh có khô nhưng trái rụng đầy gốc do bị “nóng”. Sau khi liên hệ với đội ngũ chuyên gia, chú đã chuyển sang dùng giải pháp sinh học kết hợp với quá trình canh tác chuẩn kỹ thuật hơn.
Sau 2 lần phun cách nhau 1 tuần, kết hợp với việc bổ sung Canxi-Bo hữu cơ, những trái còn lại bắt đầu xanh gai trở lại, vết bệnh khô hẳn và không lây lan thêm. Cuối vụ, chú vẫn thu hoạch được hơn 20 tấn/ha và tiết kiệm được đáng kể chi phí thuốc men vì cây khỏe, ít phải phun lại nhiều lần.
Trả lời: Bà con nên phun vào sáng sớm (sau khi sương đã khô) hoặc chiều mát. Tuyệt đối không phun lúc trưa nắng. Đặc biệt với các dòng sinh học vi sinh, phun buổi chiều mát giúp vi khuẩn/nấm đối kháng có thời gian bám dính và thích nghi tốt nhất trên bề mặt trái.
Trả lời: Có thể trộn với các loại trung vi lượng như Canxi, Bo để giúp trái chắc khỏe. Tuy nhiên, tránh tuyệt đối trộn với phân bón lá có hàm lượng Đạm cao hoặc các loại thuốc gốc đồng vì chúng có thể làm mất tác dụng của vi sinh vật có lợi hoặc gây cháy trái non.
Trả lời: Có và rất mạnh. Nấm thường trú ngụ ở các vết cháy bìa lá, khi có gió hoặc mưa, bào tử nấm theo dòng nước chảy xuống trái. Vì vậy, khi phun thuốc, bà con phải phun “ướt đều lá và đẫm trái” mới có thể cắt đứt hoàn toàn nguồn lây.
Trả lời: Quan sát sau khi phun 1-2 ngày, nếu thấy gai sầu riêng chuyển sang màu vàng gừng, đầu gai khô héo hoặc trái bị khựng lại không lớn thì đó là biểu hiện của “nóng” thuốc. Giai đoạn này nên ưu tiên các dạng thuốc mát như dạng cốm (WG) hoặc huyền phù vi sinh.
Trả lời: Bà con cần để ý thêm nấm Phytophthora gây thối trái và sâu đục trái. Việc duy trì một môi trường vườn thông thoáng và sử dụng các chế phẩm sinh học định kỳ sẽ giúp tạo ra một “lớp giáp” bảo vệ cây khỏi hầu hết các loại tác nhân gây hại này.
Bệnh thán thư sầu riêng tuy nguy hiểm nhưng nếu bà con chủ động phòng ngừa bằng cách quản lý vườn khoa học và ưu tiên các giải pháp sinh học, chúng ta hoàn toàn có thể làm chủ cuộc chơi. Một vườn sầu riêng xanh gai, mướt trái không chỉ mang lại thu nhập cao mà còn khẳng định trình độ canh tác của người nông dân hiện đại.
Nếu vườn của bà con đang có dấu hiệu đốm đen, rụng trái hoặc cần tư vấn một phác đồ riêng biệt cho tình trạng cây nhà mình, hãy để lại bình luận phía dưới hoặc liên hệ trực tiếp với chúng tôi. Chúc bà con một vụ mùa bội thu!
✅ Sản phẩm sinh học 100% an toàn
✅ Tư vấn kỹ thuật miễn phí
✅ Hỗ trợ 24/7 trong quá trình sử dụng
Liên hệ ngay: 0972 563 448
Website: phanthuocvisinh.vn
Youtube : Phân Thuốc Vi Sinh AT
Fanpage: https://www.facebook.com/phanthuocvisinh1/
Giỏ hàng của bạn hiện tại chưa có sản phẩm nào.
