Vàng lá thối rễ cà phê là một trong những bệnh nguy hiểm và phổ biến tại khu vực Tây Nguyên, ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất và sức sống của cây cà phê. Bệnh thường xuất hiện vào mùa mưa hoặc khi đất ẩm kéo dài, khiến rễ bị úng, cây vàng lá và chết dần. Nếu không có biện pháp phòng trừ bệnh vàng lá thối rễ cà phê kịp thời và đúng cách, bà con có thể mất trắng cả vụ mùa.
Trong bài viết này, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu nguyên nhân gây vàng lá thối rễ cà phê, cách nhận biết bệnh sớm và các biện pháp xử lý hiệu quả, giúp bà con vùng Tây Nguyên bảo vệ vườn cà phê một cách bền vững.
Contents
Bệnh vàng lá thối rễ cà phê – hay còn gọi là bệnh vàng lá do tuyến trùng kết hợp nấm gây hại – là một trong những căn bệnh nguy hiểm và khó trị nhất hiện nay trên cây cà phê.
Bệnh thường bắt đầu âm thầm từ dưới mặt đất, với hệ thống rễ bị tấn công trước tiên, sau đó lan lên thân, cành, và thể hiện rõ nhất ở hiện tượng vàng lá từng phần hoặc toàn cây.
Tây Nguyên – thủ phủ cà phê của cả nước – đang là nơi chịu ảnh hưởng nặng nề nhất bởi bệnh vàng lá thối rễ cà phê. Theo số liệu từ Cục Bảo vệ Thực vật, tính đến đầu năm 2025, toàn vùng Tây Nguyên đã có hơn 23.000 ha cà phê bị ảnh hưởng bởi bệnh này, tập trung nhiều nhất tại Đắk Lắk (9.500 ha), Gia Lai (6.300 ha), Đắk Nông (4.200 ha) và Lâm Đồng (hơn 3.000 ha).
Tại xã Ea Tu (TP. Buôn Ma Thuột, Đắk Lắk), anh Trần Văn Thịnh – một nông dân trồng cà phê hơn 20 năm – chia sẻ:
“Mỗi năm cứ vào mùa mưa là bệnh vàng lá lại bùng phát. Có năm tôi phải cưa bỏ gần 1/3 vườn vì rễ thối, cây chết đứng không cứu được. Dù đã xử lý thuốc, nhưng hiệu quả không cao nếu không phát hiện kịp thời.”
Không chỉ xảy ra ở vườn cà phê già, bệnh còn xuất hiện ngày càng nhiều ở những vườn tái canh hoặc mới trồng 2–3 năm tuổi. Nguyên nhân chủ yếu là do đất không được xử lý tốt sau nhổ bỏ vườn cũ, kết hợp với giống cây không sạch bệnh và điều kiện thoát nước kém.
Tốc độ lây lan của bệnh vàng lá thối rễ cà phê được đánh giá là rất nhanh và khó kiểm soát, đặc biệt trong điều kiện ẩm độ cao, đất bí, mưa kéo dài – những yếu tố đặc trưng của Tây Nguyên vào mùa mưa.
Chỉ cần một cây bị bệnh trong vườn, nếu không xử lý triệt để, trong vòng 1–2 tháng, bệnh có thể lan ra hàng chục cây lân cận thông qua hệ thống rễ đan xen dưới đất. Ngoài ra, dụng cụ canh tác, nước tưới hoặc thậm chí là giày dép của người làm vườn cũng có thể vô tình mang mầm bệnh đi khắp vườn.
Theo nghiên cứu thực địa của Trung tâm Bảo vệ Thực vật phía Nam năm 2024, tỷ lệ cây cà phê bị bệnh có thể tăng từ 5% lên đến 30% chỉ sau 1 mùa mưa, nếu không có biện pháp quản lý tổng hợp. Đặc biệt, trong các vườn có mật độ trồng dày, đất bị nén chặt, rễ yếu thì tốc độ phát bệnh còn nhanh hơn.
Tốc độ phát sinh và lây lan nhanh khiến vàng lá thối rễ cà phê trở thành “ác mộng” đối với bà con Tây Nguyên.
![]()
Một trong những “thủ phạm chính” khiến cà phê vàng lá, thối rễ chính là sự tấn công của các loại nấm và vi khuẩn gây hại sống trong đất. Đặc biệt, các loài như Pythium spp., Fusarium spp. và Rhizoctonia solani thường xuyên được phát hiện trong các mẫu đất bệnh ở Đắk Lắk, Gia Lai, Lâm Đồng.
Những vi sinh vật này thường xâm nhập qua các vết thương nhỏ ở rễ, rồi từ từ phá hủy mô rễ, khiến cây không hút được nước và dinh dưỡng, dẫn đến vàng lá và chết dần.
Bên cạnh đó, tuyến trùng cũng là mối nguy hiểm tiềm ẩn. Chúng chui vào rễ, hút dịch và tạo ra vết thương hở – đây chính là “cửa ngõ” lý tưởng cho vi sinh vật gây bệnh xâm nhập. Một khi rễ đã bị tuyến trùng phá hoại, cây cà phê rất dễ bị suy kiệt và nhiễm thêm các loại nấm độc hại khác.
Không phải ngẫu nhiên mà bệnh vàng lá thối rễ cà phê lại hoành hành mạnh mẽ tại Tây Nguyên – nơi chiếm đến 90% diện tích cà phê cả nước. Có rất nhiều yếu tố tự nhiên và con người cùng góp phần tạo nên “mảnh đất màu mỡ” cho bệnh bùng phát.
Tây Nguyên có đặc điểm khí hậu nhiệt đới gió mùa, mưa nhiều vào mùa mưa và nắng gắt kéo dài vào mùa khô. Chính sự thay đổi đột ngột về độ ẩm và nhiệt độ khiến cây cà phê bị sốc sinh lý, rễ yếu đi, dễ bị tấn công bởi nấm bệnh.
Đất đỏ bazan ở Tây Nguyên tuy màu mỡ nhưng thường có tính chua, nếu không cải tạo thường xuyên bằng phân hữu cơ, vôi bột hoặc chất cải tạo đất, thì vi sinh vật có hại sẽ dễ dàng phát triển mạnh. Đặc biệt, tại những vùng đất thấp, dễ bị đọng nước sau mưa lớn, như một số khu vực ở Krông Năng hay Chư Sê, tình trạng rễ bị úng, nghẹt oxy và sau đó bị thối là rất phổ biến.
Trong thực tế, bệnh vàng lá thối rễ cà phê thường xuất hiện nhiều hơn ở những vườn trồng trên đất thoát nước kém, đất sét nặng hoặc bị chai cứng do canh tác lâu năm không cải tạo. Khi mưa xuống, nước không thoát kịp, gây đọng úng – rễ cây bị ngộp, dễ mục rữa.
Mật độ trồng quá dày cũng là vấn đề lớn. Nhiều nhà vườn vì muốn tăng sản lượng nên trồng sát nhau, nhưng điều này khiến cây không đủ không gian để phát triển khỏe mạnh. Khi ánh sáng khó len lỏi tới gốc, độ ẩm cao liên tục tồn tại trong đất và không khí, tạo điều kiện cho nấm bệnh “bùng nổ”.
Việc không cắt tỉa thường xuyên, để tán lá rậm rạp, bóng râm nhiều cũng góp phần làm vườn kém thông thoáng. Nhiều vườn cà phê ở Lâm Hà (Lâm Đồng) sau khi được cắt tỉa, tỉa cành tạo tán hợp lý đã thấy bệnh giảm hẳn.
Ngoài ra, lạm dụng phân đạm khiến cây phát triển mất cân đối, “xanh vọt” nhưng không cứng cáp, khiến rễ yếu, dễ bị bệnh. Trong khi đó, đất thiếu các vi lượng cần thiết như Canxi (Ca), Magie (Mg), Kẽm (Zn) cũng làm giảm sức đề kháng tự nhiên của cây.
Tình hình biến đổi khí hậu trong những năm gần đây đang ảnh hưởng rất lớn đến sự phát sinh của bệnh vàng lá thối rễ cà phê. Tại Tây Nguyên, thời tiết trở nên thất thường hơn bao giờ hết: mưa trái mùa, nắng hạn kéo dài, gió lốc bất thường, tất cả khiến cây cà phê bị “sốc thời tiết”.
Mưa đến vào những thời điểm không phù hợp như tháng 1, tháng 2 – vốn là mùa khô – khiến đất đang khô cứng bị ngập úng đột ngột. Trong khi đó, rễ cây đang ở trạng thái ngủ, chưa kịp phục hồi sau mùa thu hoạch thì bị tổn thương nghiêm trọng.
Không chỉ vậy, các đợt hạn hán kéo dài khiến cây bị kiệt sức, hệ rễ yếu ớt, không đủ sức chống lại nấm và vi khuẩn trong đất. Khi thời tiết thay đổi liên tục, cây không kịp thích nghi, và hậu quả là bệnh vàng lá thối rễ cà phê dễ dàng tấn công hàng loạt, gây chết cây nhanh chóng.
![]()
Bệnh vàng lá thối rễ là một trong những “sát thủ thầm lặng” đối với cây cà phê, đặc biệt tại vùng đất đỏ bazan Tây Nguyên. Nếu không phát hiện kịp thời, bệnh có thể khiến cây chết nhanh, rụng lá hàng loạt, gây thiệt hại nặng nề về năng suất.
Ban đầu, lá già ở tầng dưới bắt đầu vàng, sau đó lan dần lên các lá non phía trên. Điều đặc biệt là màu vàng không lan loang lổ hay không đều, mà có thể vàng đều cả phiến lá, hoặc vàng phần phiến, trong khi gân lá vẫn giữ màu xanh.
Nhiều bà con cho biết, khi quan sát thấy hiện tượng vàng lá đồng loạt, kèm theo hiện tượng lá rụng bất thường (dù chưa đến thời kỳ thay lá), thì rất có thể cây đang mắc bệnh vàng lá thối rễ cà phê.
Lưu ý, lá rụng thường không khô giòn như bị khô hạn, mà rụng khi còn mềm, còn tươi, tạo nên thảm lá vàng dưới gốc rất dễ nhận biết. Đây là dấu hiệu đặc trưng mà bà con cần ghi nhớ để phân biệt với tình trạng thiếu dinh dưỡng hoặc nắng hạn thông thường.
Nếu quan sát bên ngoài vẫn chưa chắc chắn, bà con có thể kiểm tra trực tiếp phần rễ cây cà phê để xác định bệnh. Khi bệnh vàng lá đi kèm hiện tượng thối rễ, nghĩa là hệ rễ của cây đã bị tấn công nghiêm trọng bởi nấm hoặc tuyến trùng trong đất.
Khi đào nhẹ phần rễ lên sẽ thấy:
Quan trọng nhất, do rễ đã mất khả năng neo giữ đất, cây dễ bị đổ ngã khi có mưa to, gió lớn, hoặc chỉ cần bà con lay nhẹ cũng thấy cây lung lay không vững.
Bệnh vàng lá thối rễ cà phê thường không “tấn công bất ngờ”, mà có chu kỳ phát sinh rất rõ ràng theo thời tiết. Tại khu vực Tây Nguyên, bệnh này xuất hiện phổ biến vào mùa mưa, đặc biệt là từ tháng 5 đến tháng 10 hàng năm.
Vào thời điểm này

Bệnh vàng lá thối rễ cây cà phê không chỉ làm giảm năng suất mà còn đe dọa nghiêm trọng đến sinh kế của hàng ngàn hộ nông dân Tây Nguyên.
Khi rễ bị thối, cây không thể hút đủ dinh dưỡng và nước, dẫn đến hiện tượng vàng lá, rụng hoa, rụng trái non. Ngay cả những cây còn sống sót cũng cho trái nhỏ, không đồng đều, tỷ lệ hạt lép tăng cao, ảnh hưởng đến chất lượng đầu ra.
Theo khảo sát tại huyện Krông Pắk, tỉnh Đắk Lắk, những vườn bị bệnh vàng lá thối rễ năng suất giảm từ 30–70% so với bình thường. Trái cà phê không đạt chuẩn xuất khẩu, giá bán tại vườn chỉ còn khoảng 35.000–40.000 đồng/kg, thấp hơn 20.000–25.000 đồng/kg so với giá thị trường.
Nếu không phát hiện và xử lý kịp thời, bệnh có thể lan nhanh trong hệ thống rễ, làm cây héo dần, vàng lá toàn bộ và chết khô.
Bà con tại huyện Cư M’gar cho biết, trong đợt mưa lớn kéo dài đầu mùa mưa 2024, có hơn 18% diện tích cà phê trong vùng bị chết cây hàng loạt do úng nước dẫn đến thối rễ. Với chi phí đầu tư lên tới 70–100 triệu đồng/ha/năm, việc mất trắng cả vườn là đòn giáng mạnh vào kinh tế nông hộ.
Để cứu vườn, bà con phải tăng cường sử dụng thuốc trị nấm, phân hữu cơ vi sinh, chế phẩm sinh học, cũng như thực hiện các biện pháp xới đất, tạo rãnh thoát nước, tỉa cành, bón phân cân đối. Tính trung bình, chi phí phòng trị bệnh tăng từ 3–5 triệu đồng/sào, gấp 1,5–2 lần so với bình thường.
Bệnh vàng lá thối rễ cà phê nếu không phòng ngừa kịp thời sẽ khiến vườn cà phê của bà con xuống cấp nghiêm trọng, thậm chí mất trắng sau vài năm. Do đó, phòng ngừa ngay từ đầu chính là “chìa khóa vàng” giúp bảo vệ năng suất, chất lượng hạt cà phê và tuổi thọ vườn cây.
Một số giống cà phê được đánh giá có khả năng kháng bệnh vàng lá thối rễ tốt như:
Đất khỏe – cây mới khỏe. Nhiều vườn cà phê ở Tây Nguyên bị bệnh vàng lá thối rễ là do đất bị nén chặt, thoát nước kém hoặc tồn dư nấm bệnh lâu năm.
Cày sâu từ 30 – 40 cm để phá váng, giúp rễ phát triển khỏe.
Trộn thêm mùn, phân chuồng hoai mục và trấu để tăng độ tơi xốp.
Tránh trồng cà phê ở vùng trũng, dễ đọng nước, nhất là trong mùa mưa.
Bón vôi 2 lần/năm (vào đầu mùa khô và đầu mùa mưa) với liều lượng 500–700 kg/ha.
Vôi giúp cân bằng pH đất, diệt nấm bệnh tồn dư và tăng hiệu quả hấp thụ phân bón.
Bón phân không hợp lý chính là “con dao hai lưỡi” khiến rễ yếu, tạo điều kiện cho nấm tấn công.
Hạn chế bón nhiều đạm:
Tăng cường phân hữu cơ, vi sinh:
Sai lầm lớn nhất khiến vàng lá thối rễ cà phê lây lan nhanh ở Tây Nguyên chính là tưới nước không đúng cách.
Tán lá rậm rạp, ẩm thấp là môi trường lý tưởng cho nấm phát triển.
Trong trường hợp bệnh lan rộng và ảnh hưởng nghiêm trọng đến nhiều cây, bà con có thể cần dùng đến thuốc hóa học để kiểm soát tình hình.
Lưu ý: Không lạm dụng thuốc hóa học để tránh tình trạng kháng thuốc, chai đất và ảnh hưởng đến hệ sinh thái đất.
Đây là giải pháp bền vững, giúp phục hồi đất – rễ và bảo vệ sức khỏe cây cà phê lâu dài. Bà con nên ưu tiên sử dụng chế phẩm sinh học trong giai đoạn đầu bệnh nhẹ, hoặc sau khi xử lý bằng thuốc hóa học để phục hồi vườn.
Một số hoạt chất sinh học đã được chứng minh hiệu quả cao trong phòng và trị bệnh vàng lá thối rễ, như:
Theo khuyến nghị của các kỹ sư nông nghiệp AT, bà con nên sử dụng chế phẩm sinh học AT Vaccino CAN – sản phẩm được nghiên cứu dành riêng cho vùng đất Tây Nguyên có độ chua cao và thời tiết thất thường.
Trong những năm gần đây, nhiều nông hộ tại các tỉnh Đắk Lắk, Gia Lai, Lâm Đồng… đã từng “đứng ngồi không yên” vì bệnh vàng lá thối rễ cà phê. Nhưng nhờ kiên trì học hỏi và áp dụng đúng kỹ thuật, không ít bà con đã phục hồi vườn cây thành công.
Anh Phạm Văn Hùng – một hộ trồng cà phê tại Cư M’gar, Đắk Lắk – chia sẻ:
“Lúc đầu thấy cây vàng lá rụng nhiều, tôi tưởng thiếu phân, liền bón thêm. Ai ngờ bệnh nặng hơn. Sau khi được cán bộ nông nghiệp hướng dẫn, tôi dùng AT Vaccino CAN theo liều lượng và kết hợp nới thoáng rễ. Chỉ sau 2 tuần, cây bắt đầu hồi phục, lá non mọc đều, rễ trắng ra rõ. Giờ thì vườn tôi xanh trở lại.”
Tương tự, chị Lê Thị Mai – xã Ia Grai, Gia Lai – cho biết:
“Trước kia toàn dùng thuốc hóa học, nhưng hiệu quả kém mà đất thì bạc màu. Từ ngày chuyển sang dùng chế phẩm AT chứa nấm đối kháng Trichoderma, cây khỏe rõ rệt, ít bệnh hơn và chi phí cũng giảm.”

Trả lời: Có. Sau khi trị bệnh vàng lá thối rễ cà phê, cần xử lý đất bằng cách bón phân hữu cơ hoai mục, bổ sung men vi sinh và chế phẩm Trichoderma để cải thiện hệ vi sinh đất, giúp đất tơi xốp, thoát nước tốt, hạn chế nấm bệnh phát sinh lại.
Trả lời: Bệnh thường phát sinh mạnh vào đầu và giữa mùa mưa, khi độ ẩm đất cao. Vì vậy, bà con nên chủ động phòng bệnh trước mùa mưa (tháng 4–5) bằng cách vệ sinh vườn, xử lý đất, bón phân hợp lý và dùng chế phẩm sinh học để tăng sức đề kháng cho cây.
Bệnh vàng lá thối rễ cà phê là mối nguy hiểm nghiêm trọng với nhà vườn tại Tây Nguyên, nhưng hoàn toàn có thể phòng trừ dứt điểm nếu được nhận biết sớm và xử lý đúng cách. Bà con nên chủ động trong khâu chọn giống, chăm sóc, cải tạo đất và sử dụng các biện pháp sinh học kết hợp hóa học một cách hợp lý. Hãy kiên trì áp dụng các kỹ thuật đã nêu, đảm bảo vườn cà phê luôn khỏe mạnh, cho năng suất cao và bền vững trong mọi điều kiện thời tiết.
Giỏ hàng của bạn hiện tại chưa có sản phẩm nào.